Giới thiệu
Bạn đã hiểu rõ những rủi ro khi giao dịch tiền điện tử chưa? Khi hàng loạt dự án tiền điện tử phát triển mạnh, các rủi ro cần cân nhắc ngày càng nhiều, bao gồm lừa đảo phổ biến, tấn công hacker và rủi ro pháp lý.
Tiền điện tử thường được cho là có mức rủi ro cao hơn tài chính truyền thống. Mỗi loại rủi ro đều cần có biện pháp xử lý và phản ứng riêng. Bài viết này sẽ phân tích các rủi ro có thể dẫn đến thua lỗ khi giao dịch tiền điện tử và đề xuất các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả.
Rủi ro hệ thống
Rủi ro hệ thống là rủi ro vốn có của toàn ngành tiền điện tử, thường liên quan đến biến động giá thị trường do tác động nội bộ hoặc bên ngoài.
Ví dụ, Fed đã liên tục nâng lãi suất từ tháng 3 năm 2022 và bắt đầu thu hẹp bảng cân đối kế toán vào tháng 6, giảm dần lượng vốn bơm vào từ đầu tư trái phiếu, khiến dòng vốn thị trường quay về hệ thống ngân hàng và thị trường đầu tư chịu tác động tiêu cực. Bên cạnh đó, chiến tranh Nga-Ukraine và đại dịch đã gây ra khủng hoảng chuỗi cung ứng, tỷ lệ thất nghiệp cao và lạm phát phi mã, buộc Fed tiếp tục nâng lãi suất, tạo ra vòng luẩn quẩn.
Làm sao để quản lý rủi ro hệ thống? Hãy thay đổi tư duy và tối ưu hóa phân bổ tài sản. Không bán tháo trong hoảng loạn, kiên nhẫn chờ đợi thị trường bull tiếp theo.
Rủi ro thị trường
Thị trường tiền điện tử hoạt động liên tục 24/7. Không áp dụng giới hạn biến động giá, nên phải tính đến rủi ro thanh lý do biến động giá mạnh.
- Biến động giá cực lớn
Trong lĩnh vực tiền điện tử, biến động giá mạnh và thay đổi giá trị tài sản diễn ra thường xuyên. Ví dụ, giá bitcoin đạt mức cao nhất mọi thời đại khoảng 69.000 USD vào tháng 11 năm 2021. Sau đó, giá liên tục giảm và bitcoin chính thức bước vào thị trường bear vào tháng 5 năm 2022. Giá thấp nhất khoảng 17.600 USD xuất hiện vào tháng 6, nghĩa là bitcoin đã giảm 74,44% trong vòng 7 tháng.
Nguồn: TradingView
- Rủi ro thanh lý
Thanh lý xảy ra khi giá trị tài sản thế chấp của người vay giảm mạnh theo biến động giá, để hợp đồng thông minh hoạt động bình thường, cơ chế thanh lý sẽ đấu giá tài sản thế chấp của người vay. Nếu xảy ra nhiều vụ thanh lý đồng loạt, giá thị trường sẽ giảm sâu và có thể tiến triển thành rủi ro hệ thống toàn ngành. Sự sụp đổ của Lehman Brothers năm 2008 là ví dụ điển hình.
Thanh lý quy mô lớn của các tổ chức tại thị trường tiền điện tử năm 2022: Celsius, nền tảng cho vay tiền điện tử liên quan đến vụ phá sản của Three Arrows Capital, đã hoàn trả cho nhiều giao thức cho vay để giảm giá thanh lý sau khi tạm dừng rút tiền của người dùng vào ngày 13 tháng 6. Celsius vẫn nộp đơn phá sản vào ngày 14 tháng 7, với khoản nợ lên tới 5,5 tỷ USD. Họ cũng bị nghi ngờ che đậy khoản thua lỗ 40.000 ETH. Ngày 8 tháng 7, Tether đã thanh lý khoản vay BTC thế chấp quá mức của Celsius, khiến Celsius mất gần 100 triệu USD.
Một trong các lần hoàn trả của Celsius là chuyển khoảng 24.462 WBTC (trị giá tới 530 triệu USD) sang FTX. Dù không có thông báo chính thức về lý do quyết định này, cộng đồng suy đoán Celsius muốn bán tài sản để lấy thanh khoản trả nợ. Tuy nhiên, việc bán tháo đã tạo ra áp lực bán mạnh trên thị trường, khiến giá thị trường giảm sâu hơn.
- Rủi ro thanh khoản
Rủi ro thanh khoản là khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt dễ dàng và nhanh chóng. Khi giao dịch các đồng tiền vốn hóa thấp hoặc dự án NFT, đôi khi nhu cầu giảm khiến tài sản mất thanh khoản. Vì vậy, cần cân nhắc giá trị thực của dự án khi mua token.
Sau khi Celsius tạm dừng rút tiền vào ngày 13 tháng 6, gây hoang mang trong cộng đồng, Babel Finance – giao thức cho vay tiền điện tử khác – cũng thông báo tạm dừng dịch vụ đổi và rút tiền. Babel Finance đăng trên trang web chính thức ngày 20 tháng 6 rằng với bối cảnh thị trường biến động mạnh hiện tại, Babel Finance đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng về thanh khoản.
Làm sao quản lý rủi ro thanh khoản? Khi đối mặt với biến động giá, rủi ro thanh lý và các rủi ro khác, hãy đảm bảo bạn nghiên cứu kỹ trước khi đầu tư vào bất kỳ dự án nào, giá tài sản phải phù hợp với giá trị thực. Tối ưu phân bổ tài sản để giảm rủi ro chạy và sụp giá.
Rủi ro vận hành
- Rủi ro sàn giao dịch
Rủi ro sàn giao dịch là rủi ro liên quan đến sàn giao dịch tập trung và phi tập trung, nơi tài sản của người dùng không thể rút ra.
Việc Celsius tạm dừng rút tiền và giao dịch như đã đề cập ở trên thuộc loại rủi ro sàn giao dịch. Khác với ngân hàng truyền thống có thể vay ngắn hạn từ ngân hàng khác hoặc ngân hàng trung ương, hệ thống DeFi chưa phát triển mô hình cho vay “liên ngân hàng”. Do khó khăn về thanh khoản, nếu không có mô hình kinh tế tạo dòng tiền, lãi suất cao thì không thể vay từ giao thức khác. Dự án phải dùng tài sản của người dùng mới để trả cho người dùng cũ. Khi không còn dòng vốn liên tục, dự án sẽ đối mặt với nguy cơ mất khả năng thanh toán. Việc tạm dừng rút tiền chỉ gây hoảng loạn, làm tình hình xấu hơn và cuối cùng buộc công ty phá sản.
Mất tiền khi chuyển
Khi chuyển, nạp và rút tiền điện tử, người dùng phải chọn blockchain và nhập địa chỉ người nhận. Nếu chọn sai blockchain hoặc nhập sai địa chỉ, rất khó lấy lại số tiền đã mất. Hãy cực kỳ cẩn trọng.
Mất khóa riêng tư
Mỗi ví tiền điện tử có một khóa riêng tư độc nhất, gồm một số ngẫu nhiên 32 bit và 64 ký tự thập lục phân do thuật toán mã hóa tạo ra. Thông thường không thể ghi nhớ khóa riêng tư. Mọi người thường ghi lại hoặc chụp ảnh.
Trong tài chính truyền thống, nếu người dùng quên mật khẩu, ngân hàng có thể giúp lấy lại hoặc đặt lại. Trong tiền điện tử, do tính ẩn danh và phi tập trung, quyền sở hữu tài sản trong ví chỉ được chứng minh bằng khóa riêng tư. Bạn là người duy nhất biết khóa riêng tư của mình. Nếu mất, không ai có thể phục hồi và toàn bộ tài sản trong ví sẽ mất vĩnh viễn.
Tính đến năm 2021, khoảng 4 triệu bitcoin đã bị mất do mất khóa riêng tư. Một trong những trường hợp nổi tiếng nhất – cựu CTO của Ripple Stefan Thomas, sở hữu 7.002 BTC trong ví lạnh IronKey nhưng đã quên khóa riêng tư và không thể làm gì với số tiền lớn này. Điều bi thảm là IronKey chỉ cho phép nhập sai tối đa 10 lần. Sau 10 lần thất bại, tài khoản sẽ bị khóa vĩnh viễn. Hiện Thomas chỉ còn 2 lần thử.
Làm sao kiểm soát rủi ro vận hành? Luôn cập nhật tin tức về các sàn giao dịch tập trung và phi tập trung. Giữ lý trí trước các cơ hội đầu tư với mức lợi nhuận hàng năm cao bất thường. Cẩn trọng khi giao dịch hoặc chuyển tiền. Và tuyệt đối không làm mất khóa riêng tư!
Lừa đảo & tấn công hacker
Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC) chỉ ra rằng từ tháng 10 năm 2020 đến tháng 3 năm 2021, có tới 7.000 người mất tài sản số vì lừa đảo, tổng giá trị khoảng 80 triệu USD. So với khoản thua lỗ 7,5 triệu USD từ 570 vụ lừa đảo tiền điện tử năm trước, tổng thiệt hại đã tăng hơn 10 lần, cho thấy các kẻ lừa đảo tiền điện tử hoạt động rất mạnh.
Các hình thức lừa đảo tiền điện tử:
a. Tấn công hacker
b. Lừa đảo phishing
c. Lừa đảo giveaway
d. Lừa đảo tuyển dụng giả
e. Lừa đảo hoàn tiền
f. IC0 giả
g. Ví tiền điện tử giả
h. Lừa đảo thẻ SIM
i. Phần mềm độc hại
Tiếp theo, chúng tôi sẽ giải thích ngắn gọn các hình thức lừa đảo phổ biến và cách xử lý.
- Tấn công ví phi tập trung
Khi DeFi bùng nổ năm 2021 và thu hút nhiều vốn, ví sàn giao dịch phi tập trung trở thành mục tiêu của nhiều cuộc tấn công mạng. Giao dịch của sàn phi tập trung đều thực hiện trên Blockchain. Toàn bộ tài sản số được lưu trữ trong ví người dùng hoặc hợp đồng thông minh. Mỗi giao dịch trên blockchain đều minh bạch, không có bên lưu ký hoặc khóa riêng tư. Người dùng kiểm soát hoàn toàn tài sản và duy trì mức độ tự chủ cao. Tuy nhiên, nếu nhà đầu tư không quản lý tài sản tốt, vẫn có thể bị đánh cắp.
Dữ liệu từ CipherTrace cho thấy các vụ tấn công hacker vào DeFi năm 2021 chiếm hơn 60% tổng số vụ tấn công hacker trong năm. Năm 2020, tỷ lệ này chỉ là 20%. Số tiền bị đánh cắp trong nửa đầu năm 2021 trị giá khoảng 156 triệu USD, đã vượt tổng số 129 triệu USD bị đánh cắp năm 2020.
A. Vụ trộm tiền điện tử lớn nhất
Ngày 30 tháng 3 năm 2022, Sky Mavis – nhà phát triển Axie Infinity – thông báo hacker đã đánh cắp khóa riêng tư để làm giả giao dịch và lấy các loại tiền điện tử khác. Hacker đã đánh cắp tiền từ cầu nối Ronin mà Axie Infinity sử dụng.
Tổng giá trị thiệt hại ước tính khoảng 625 triệu USD, gồm 173.600 ETH hoặc WETH (khoảng 597 triệu) và 25,5 triệu USDC, trở thành vụ trộm lớn nhất lịch sử tiền điện tử.
Ba tháng sau vụ hack, cầu nối giữa Ronin và Ethereum mainnet được xây dựng lại và dịch vụ rút tiền được khôi phục.
Nguồn: Ronin Twitter
B. Top 10 vụ trộm tiền điện tử lớn nhất tính đến tháng 6 năm 2022
Nguồn: Statista/Bloomberg, Business Insider, TechCrunch, CNBC, Ronin Network, Vice.
Ronin Network là nạn nhân của vụ trộm tiền điện tử lớn nhất với số tiền bị đánh cắp lên tới 625 triệu USD. Đứng thứ hai là Poly Network với tổng thiệt hại 611 triệu USD. Poly Network là giao thức chuỗi chéo, nơi người dùng có thể dùng cùng một tài sản để kiếm lợi từ các pool quỹ khác nhau. Trong trường hợp này, hacker khai thác lỗ hổng giữa các hợp đồng thông minh khác nhau để đánh cắp tài sản.
Cả hai vụ lớn nhất đều liên quan đến DeFi. Khi lĩnh vực này phát triển mạnh mẽ từng ngày, nó cũng trở thành mục tiêu ưu tiên của hacker.
- Tấn công hacker quý 2 và quý 3 năm 2022
A. Hacker tạo kết nối ví độc hại và đánh cắp tài sản người dùng.
Vụ trộm NFT lớn nhất năm 2022 xảy ra ngày 17 tháng 7. Hacker đã xâm nhập nền tảng đúc NFT Premint và đánh cắp 320 NFT. Premint xác nhận bị xâm nhập bởi bên thứ ba không xác định, dẫn đến mất tài sản người dùng. Sau đó, họ tạm thời đóng trang web để tránh mất thêm.
Nguồn: Premint Twitter
Theo phân tích của CertiK, hacker đã dùng mã JavaScript độc hại để xâm nhập Premint và tạo cửa sổ pop-up trên trang web, gợi ý người dùng xác minh ví tại đây. Nhìn như tăng cường bảo mật, nhưng thực chất là hành vi trộm cắp.
Các dự án NFT nổi tiếng bị đánh cắp gồm Bored Ape Yacht Club, Otherside, Moonbirds Oddities và Goblintown. Hacker đã kiếm được khoảng 280 ETH bằng cách bán NFT bị đánh cắp trên Opensea và các nền tảng khác. Nhờ một số người dùng nghi ngờ đã kêu gọi cộng đồng cảnh giác, tin tức lan nhanh khiến hacker không bán được thêm NFT bị đánh cắp.
Sau vụ hack, Premint phát thông báo nhắc nhở người dùng rằng Premint không yêu cầu truy cập bất kỳ giao dịch nào và người dùng nên luôn cảnh giác.
B. Lừa đảo giveaway
Bored Ape Yacht Club (BAYC), một trong những dự án NFT lớn nhất và được nhiều nhân vật nổi tiếng yêu thích, đã chịu ba vụ tấn công hacker tính đến năm 2022.
Ngày 25 tháng 4 năm 2022, hacker kiểm soát tài khoản Instagram của BAYC và đăng thông tin airdrop giả. Hacker đã đánh cắp 134 NFT Boring Ape giá trị cao với tổng giá trị khoảng 3 triệu USD qua liên kết phishing đính kèm bài đăng.
Đầu tháng 6 năm 2022, hacker đăng liên kết độc hại trên máy chủ Discord của BAYC, tuyên bố tặng NFT miễn phí. Một số người dùng bị lừa và mất tài sản. Theo PeckShield, một BAYC và hai token Mutant Apes (trị giá khoảng 350.000 USD) đã bị đánh cắp.
Nguồn: OKHotshot Twitter
Mẹo cho nhà đầu tư: Chỉ đầu tư vào dự án đã vượt qua kiểm tra bảo mật. Hủy các quyền truy cập không sử dụng. Dưới đây là mô tả ngắn cách hủy quyền truy cập hợp đồng thông minh.
- Ngắt kết nối ví và Dapp. Hủy quyền truy cập hợp đồng thông minh.
Quyền truy cập hợp đồng thông minh nghĩa là cho phép Dapp thực hiện thao tác thay người dùng và chuyển tài sản trong ví.
Tài sản trong ví chỉ được chuyển hoặc thao tác sau khi cho phép. Để tăng hiệu quả và tránh phiền phức kiểm tra thủ công, hợp đồng thông minh thường được phép chuyển tài sản trong ví. Tuy nhiên, điều này không luôn an toàn.
Hủy quyền truy cập hợp đồng thông minh nghĩa là Dapp không còn truy cập ví hoặc chuyển tài sản. Ngắt kết nối ví nghĩa là Dapp không thể xác nhận quyền, khởi tạo giao dịch hoặc kiểm tra lịch sử. Tuy nhiên, ngắt kết nối Dapp không đồng nghĩa ví cũng bị ngắt khỏi hợp đồng thông minh. Hợp đồng thông minh vẫn có thể chuyển tài sản trong ví.
Do đó, nên ngắt kết nối ví và Dapp, đồng thời hủy quyền truy cập hợp đồng thông minh để phòng hợp đồng thông minh độc hại bí mật đánh cắp tài sản.
Mẹo đảm bảo an toàn cho ví:
- Ngắt kết nối ví và Dapp thường xuyên, hủy quyền truy cập hợp đồng thông minh.
- Chú ý nội dung quyền truy cập của giấy phép.
- Khi thử dự án mới, dùng ví mới.
- Dùng ví lạnh.
Bất ổn pháp lý & quy định
Dù tiền điện tử nằm ngoài phạm vi quản lý của hầu hết các chính phủ, tài chính truyền thống và ngành tiền điện tử vẫn liên thông. Thị trường tiền điện tử vì vậy chịu sự bất ổn về quy định.
Ngày 4 tháng 9 năm 2017, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc tuyên bố hạn chế IC0, yêu cầu đăng ký người dùng mới dừng trong 10 ngày và các dịch vụ liên quan phải chấm dứt vào cuối tháng. Sau khi các chính sách mới được ban hành, cộng đồng tiền điện tử hoảng loạn và vội vàng bán tài sản số, khiến thị trường lao dốc. Nhưng sau đó thị trường lại tăng mạnh, đến cuối năm đó giá bitcoin đạt đỉnh đầu tiên.
Để kiềm chế mức lạm phát cao nhất 8,3% kể từ năm 1981, Fed vốn bảo thủ đã từ bỏ chính sách tiền tệ thận trọng kéo dài hơn một thập kỷ, nâng lãi suất đầu năm 2022 và giảm bảng cân đối vào tháng 6, nhằm rút vốn thị trường về hệ thống ngân hàng và giảm lạm phát.
Tuy nhiên, động thái này cũng làm mất tinh thần thị trường tài chính. Kết quả là cổ phiếu Mỹ và tiền điện tử liên tục giảm 9 tuần từ cuối tháng 3. Tuy Fed nâng lãi suất nhưng không giúp nhiều cho mức lạm phát tăng vọt. Lạm phát tăng lên 9,1% vào tháng 6 năm 2022, lập mức cao mới trong 40 năm. Chính sách tiền tệ hiện tại cùng với suy thoái thị trường chỉ mang lại thêm thất vọng cho nhà đầu tư.
Kết luận
Dù một số rủi ro trên gần như không thể dự đoán và tránh khỏi khi giao dịch tiền điện tử, kiến thức về quản lý rủi ro vẫn rất hữu ích.
Theo nguyên tắc Pareto, 80% tài sản nên lưu trữ trong ví lạnh an toàn, tránh bị hacker đánh cắp. 20% còn lại có thể đặt vào các “giỏ” khác nhau. Nhà đầu tư thông minh thường đa dạng hóa rủi ro thay vì né tránh, từ đó giảm tỷ lệ tài sản bị ảnh hưởng khi rủi ro trở thành nguy cơ thực sự.
Hiểu rõ rủi ro và duy trì thói quen tốt là rất quan trọng. Như đã trình bày, không dễ dàng cấp quyền cho bất kỳ ai hoặc bất kỳ thứ gì. Bạn cũng cần quen thuộc với các hình thức lừa đảo phổ biến. Nhớ rằng những thứ tuyên bố miễn phí luôn có chi phí ẩn.
Do tính ẩn danh, tiền điện tử yêu cầu nhà đầu tư tự giữ toàn bộ dữ liệu và tài sản. Cần đặc biệt cẩn trọng khi quản lý khóa riêng tư và chuyển tài sản số. Luôn cảnh giác với hacker DeFi và hủy quyền truy cập hợp đồng thông minh không dùng tới.
Tự nghiên cứu kỹ và duy trì thói quen giao dịch tốt sẽ giúp giảm rủi ro và nâng cao trải nghiệm giao dịch.
