Ethereum PBS

Ethereum Proposer-Builder Separation là gì?

Ethereum Proposer-Builder Separation (PBS) là mô hình sản xuất khối, phân tách rõ vai trò “chọn khối” và “lắp ráp khối”. Theo đó, proposer là validator chịu trách nhiệm lựa chọn và ký xác nhận khối khi đến lượt, còn builder là thực thể chuyên biệt thực hiện sắp xếp giao dịch, lắp ráp thành khối ứng viên và gửi giá thầu để được chọn đưa vào khối.

Mô hình này tương tự như mối quan hệ giữa chủ nhà và công ty cải tạo: chủ nhà (proposer) quyết định chọn phương án cải tạo và ký xác nhận, còn công ty cải tạo (builder) đưa ra nhiều báo giá cùng thiết kế. Relay đóng vai trò trung gian, bảo mật chuyển tiếp đề xuất và giá giữa chủ nhà và công ty cải tạo, ngăn rò rỉ thông tin hoặc thông đồng.

Vì sao Ethereum triển khai Proposer-Builder Separation?

PBS trên Ethereum nhằm giải quyết các vấn đề về MEV (Maximal Extractable Value) và xu hướng tập trung hóa mạng lưới. MEV là giá trị gia tăng từ việc sắp xếp giao dịch, ví dụ như chạy trước giao dịch của người dùng để kiếm lời. Điều này khiến “quyền sắp xếp giao dịch” trở thành yếu tố quyết định, ưu tiên cho những ai sở hữu thuật toán tối ưu và kết nối mạng nhanh hơn.

Nếu proposer vừa tìm kiếm vừa sắp xếp giao dịch, các node lớn, chuyên biệt sẽ chiếm ưu thế, dẫn đến tập trung hóa. PBS chuyển phần việc phức tạp là lắp ráp giao dịch sang builder, giúp proposer chỉ cần tập trung vào chọn và ký khối, duy trì rào cản gia nhập thấp cho validator. Mô hình này còn tạo ra cơ chế thưởng minh bạch, vận hành theo thị trường thông qua cạnh tranh giá thầu. Từ sau The Merge, các giải pháp bên ngoài như MEV-Boost được áp dụng rộng rãi, thúc đẩy cộng đồng nghiên cứu giải pháp tích hợp sẵn trong giao thức để giảm giả định tin cậy và nguy cơ kiểm duyệt.

Ethereum Proposer-Builder Separation vận hành như thế nào?

Quy trình PBS cơ bản là “builder lắp ráp khối và đấu giá; proposer chọn giá thầu cao nhất”. Trong mỗi slot Ethereum (khoảng 12 giây), nhiều builder độc lập sắp xếp giao dịch và tạo khối ứng viên, gửi giá thầu bí mật cùng tiêu đề khối cho proposer qua relay.

Khi nhận các giá thầu, proposer chọn khối ứng viên có lợi nhuận cao nhất hoặc phù hợp nhất với chiến lược, ký xác nhận và phát tới mạng lưới. Relay đảm bảo bảo mật: không tiết lộ nội dung khối trước khi proposer ký, ngăn rò rỉ chiến lược hoặc thao túng.

Ví dụ: Một builder phát hiện lệnh mua lớn trên sàn giao dịch phi tập trung, gom các giao dịch liên quan theo thứ tự tối ưu để khai thác chênh lệch giá hợp pháp, chia sẻ một phần lợi nhuận này với proposer qua giá thầu. Nhiều builder cạnh tranh trong mỗi slot, giúp proposer nhận giá tốt hơn và khối được tối ưu hóa hơn.

Proposer-Builder Separation ảnh hưởng thế nào đến validator?

PBS giúp validator tập trung vào đồng thuận và ký xác nhận, không cần phát triển hệ thống tìm kiếm giao dịch phức tạp. Ảnh hưởng chính gồm: thay đổi cơ cấu doanh thu, độ phức tạp vận hành và mức độ phụ thuộc vào relay, builder.

Về doanh thu: Validator nhận không chỉ thưởng khối và phí giao dịch tiêu chuẩn mà còn được chia thêm lợi nhuận từ việc sắp xếp giao dịch qua giá thầu builder. Về vận hành, sử dụng thị trường bên ngoài đòi hỏi kết nối nhiều relay và duy trì mạng ổn định. Về phụ thuộc, validator phải tin tưởng relay truyền thông tin bảo mật và kịp thời, không thực hiện hành vi ác ý hay kiểm duyệt.

Với người dùng tham gia staking qua nền tảng (ví dụ mua ETH trên Gate và tham gia sản phẩm staking), lợi nhuận validator thường được chia gián tiếp. Tuy nhiên, tỷ suất lợi nhuận hàng năm có thể biến động theo điều kiện thị trường và cấu trúc giao dịch trong khối—luôn cần xem kỹ điều khoản sản phẩm và thông báo rủi ro.

Cách tham gia và triển khai Proposer-Builder Separation?

Nếu bạn là validator, thông thường sẽ tham gia PBS qua công cụ thị trường bên ngoài. Các bước phổ biến gồm:

Bước 1: Chuẩn bị môi trường validator. Đảm bảo client thực thi và đồng thuận đều hoạt động ổn định, duy trì băng thông mạnh và đồng bộ thời gian, thiết lập địa chỉ nhận phí.

Bước 2: Cài đặt và vận hành công cụ kết nối thị trường. Triển khai thành phần bên ngoài hỗ trợ builder đấu giá; chúng kết nối với relay và chuyển giá thầu khối ứng viên tới client validator.

Bước 3: Cấu hình danh sách relay. Chọn nhiều relay uy tín để đa dạng hóa rủi ro, kích hoạt dự phòng và kiểm tra sức khỏe nhằm tránh mất slot do điểm lỗi đơn lẻ.

Bước 4: Giám sát và kiểm tra vận hành. Theo dõi giá thầu và kết quả từng slot, đánh giá lợi nhuận và độ trễ; thiết lập cảnh báo để phòng ngừa bị phạt do sự cố mạng hoặc thời gian.

Nếu bạn là nhà đầu tư phổ thông, có thể mua ETH trên Gate và xem mô tả sản phẩm staking hoặc tài chính để biết lợi nhuận có liên quan đến phần thưởng validator hoặc có thêm doanh thu từ PBS không. Trước khi tham gia, hãy đánh giá tính thanh khoản, biến động lợi suất và quy định nền tảng.

Sự khác biệt giữa Proposer-Builder Separation và MEV-Boost là gì?

PBS là “phân tách vai trò ở cấp giao thức”, còn MEV-Boost là “giải pháp thị trường bên ngoài” được sử dụng rộng rãi. Điểm khác biệt cốt lõi là giải pháp có được tích hợp trong giao thức hay không.

Với MEV-Boost, proposer tương tác với builder qua relay bên ngoài—việc này tạo ra sự tin cậy vào relay và nguy cơ kiểm duyệt, nhưng lại linh hoạt triển khai và cải tiến nhanh. PBS tích hợp sẵn (“in-protocol PBS”) hướng tới nội bộ hóa các quy trình chính trong Ethereum, giảm phụ thuộc vào tin cậy bên ngoài và rò rỉ thông tin, đồng thời thống nhất ranh giới bảo mật. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đòi hỏi chu kỳ nghiên cứu dài hơn và nâng cấp để cân bằng bảo mật, độ phức tạp và phi tập trung.

Những rủi ro nào liên quan đến Proposer-Builder Separation?

Dù PBS nâng cao hiệu quả và cơ hội tăng doanh thu, nó cũng phát sinh rủi ro mới. Thị trường builder có thể bị tập trung nếu một số builder lớn chiếm đa số slot, làm giảm cạnh tranh công bằng. Nếu relay kiểm duyệt hoặc trì hoãn truyền thông điệp, lợi nhuận có thể giảm hoặc bỏ lỡ khối.

Với validator, cấu hình sai, mất đồng bộ thời gian hoặc sự cố mạng có thể dẫn đến bị phạt hoặc mất quyền đề xuất khối. Với người dùng, các rủi ro về quyền riêng tư giao dịch hoặc bị sắp xếp lại vẫn tồn tại—cần chọn ví và kênh gửi giao dịch an toàn. Khi xử lý tài sản, chú ý cả quy định nền tảng lẫn thay đổi giao thức; không nên phụ thuộc vào một nguồn lợi nhuận duy nhất.

Xu hướng tương lai của Ethereum Proposer-Builder Separation là gì?

Định hướng PBS là “giảm phụ thuộc vào tin cậy bên ngoài, tăng khả năng chống kiểm duyệt, cân bằng quyền riêng tư và hiệu suất”. Ngắn hạn, thị trường bên ngoài vẫn chiếm ưu thế; công cụ và relay sẽ tiếp tục được tối ưu hóa, đa dạng hóa. Trung hạn, cộng đồng tập trung nghiên cứu giải pháp tích hợp sẵn nhằm giảm yêu cầu tin cậy vào relay và rò rỉ dữ liệu. Dài hạn, các tiến bộ có thể kết hợp bảo vệ quyền riêng tư nâng cao với tính năng chống kiểm duyệt—đảm bảo cạnh tranh builder, trải nghiệm người dùng và bảo mật mạng lưới.

Tổng thể, PBS chuyển giao độ phức tạp kỹ thuật từ validator sang builder chuyên nghiệp, phân phối phần thưởng sắp xếp giao dịch thông qua cạnh tranh giá thầu. Người tham gia cần hiểu rõ hoạt động và rủi ro—để quyết định sáng suốt về lựa chọn công cụ, đánh giá phần thưởng và tuân thủ quy định.

FAQ

Là người dùng phổ thông, tôi có cần biết về Proposer-Builder Separation không?

Người dùng phổ thông không cần trực tiếp tương tác với PBS nhưng hiểu về cơ chế này sẽ giúp bạn theo sát quá trình phát triển của Ethereum. PBS chủ yếu ảnh hưởng tới validator, staker và nhà vận hành pool staking—những người có thể gia tăng doanh thu khi tham gia PBS. Với người dùng cuối, bạn hưởng lợi gián tiếp từ khả năng chống kiểm duyệt mạng lưới tốt hơn và giảm tác động tiêu cực của MEV.

Proposer-Builder Separation có khiến Ethereum tập trung hóa hơn không?

Đây là một trong những rủi ro chính của PBS. Nếu một số builder lớn chi phối thị trường, có thể xuất hiện tình trạng độc quyền, khiến proposer buộc phải chọn từ một nhóm builder nhỏ. Tuy nhiên, cộng đồng Ethereum đang phát triển các giải pháp L1-PBS nhằm tăng cạnh tranh ở cấp giao thức, duy trì sự phi tập trung.

PBS có ảnh hưởng đến chi phí giao dịch của tôi không?

Gián tiếp có. Việc phân tách vai trò giúp builder sắp xếp và gom giao dịch hiệu quả hơn—về lý thuyết sẽ giảm phí gas tổng thể. Quản lý MEV tốt hơn cũng giảm thiệt hại cho người dùng do bị chạy trước. Hiệu quả thực tế tùy thuộc vào từng giải pháp triển khai và mức độ cạnh tranh thị trường.

Nếu tôi stake Ethereum trên Gate, có tự động hưởng lợi từ doanh thu PBS không?

Điều này phụ thuộc vào chiến lược validator của Gate. Nếu Gate sử dụng MEV-Boost hoặc các giải pháp PBS liên quan, người stake có thể nhận thêm thu nhập MEV. Hãy kiểm tra tài liệu staking của Gate hoặc liên hệ bộ phận hỗ trợ để xác nhận việc chia sẻ doanh thu PBS có được kích hoạt hay không.

Các builder cá nhân đảm bảo hành vi minh bạch như thế nào—ví dụ không cố ý loại trừ giao dịch nhất định?

Có hai cơ chế đảm bảo hành vi minh bạch: Thứ nhất, proposer được quyền chọn từ nhiều builder cạnh tranh—không phụ thuộc vào một builder duy nhất. Thứ hai, quy tắc giao thức Ethereum xác thực tính hợp lệ của khối; builder có hành vi xấu sẽ bị phát hiện và mất uy tín hoặc cơ hội doanh thu. Động lực kinh tế thúc đẩy builder tham gia minh bạch.