Đầu tư IPO, tất cả những điều cần biết: Ranh giới giữa thành công và thất bại

Những điều cơ bản cần biết trước khi đầu tư vào cổ phiếu phát hành lần đầu (IPO)

企业公开(IPO, Initial Public Offering) là quá trình một doanh nghiệp chưa niêm yết lần đầu tiên giới thiệu cổ phiếu ra thị trường công khai và bán cho công chúng. Thông qua quá trình này, doanh nghiệp có thể huy động vốn lớn và nhà đầu tư có cơ hội đầu tư vào các doanh nghiệp tăng trưởng mới.

Người đầu tư chú ý đến IPO vì lý do đơn giản. Giá cổ phiếu trong giai đoạn đầu niêm yết thường bị đánh giá thấp, tạo cơ hội sinh lời sau này. Tuy nhiên, đồng thời cổ phiếu phát hành cũng đi kèm với biến động cao và rủi ro, do đó cần tiếp cận thận trọng.

IPO là gì chính xác?

Định nghĩa cơ bản và nguyên lý hoạt động

IPO là thủ tục chuyển đổi doanh nghiệp chưa niêm yết thành doanh nghiệp niêm yết, cho phép cổ phiếu được giao dịch công khai trên thị trường chứng khoán. Quá trình này thường gồm 6 bước chính.

1. Lập kế hoạch niêm yết Doanh nghiệp xác định quy mô huy động vốn, số lượng cổ phiếu phát hành, thời điểm niêm yết. Sau khi xem xét tổng thể tình hình thị trường và tình hình tài chính doanh nghiệp, quyết định cuối cùng được đưa ra.

2. Chọn tổ chức bảo lãnh phát hành Chọn các ngân hàng đầu tư toàn cầu như Goldman Sachs, Morgan Stanley hoặc các công ty chứng khoán lớn trong nước như(Korea Investment & Securities, KB Securities). Tổ chức bảo lãnh sẽ quản lý toàn bộ quy trình IPO như định giá trị doanh nghiệp, xác định giá phát hành, thu hút nhà đầu tư tổ chức.

3. Công bố thông tin và xác định giá phát hành Nộp hồ sơ đăng ký sơ bộ niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán(KRX), sau đó nộp hồ sơ đăng ký công ty chứng khoán tại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Tiếp theo, xác định giá phát hành qua dự báo nhu cầu(Book Building).

4. Đặt mua và phân bổ cổ phiếu Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức đăng ký mua cổ phiếu phát hành, số lượng phân bổ phụ thuộc vào tỷ lệ cạnh tranh. Tỷ lệ cạnh tranh cao có thể khiến nhà đầu tư khó đạt được số lượng mong muốn.

5. Niêm yết và bắt đầu giao dịch Khi giao dịch chính thức bắt đầu, giá cổ phiếu ngày đầu sẽ biến động mạnh theo kỳ vọng thị trường.

6. Biến động giá sau niêm yết Sau đó, giá cổ phiếu sẽ biến động dài hạn dựa trên kết quả hoạt động doanh nghiệp, triển vọng ngành, tâm lý thị trường.

Lý do doanh nghiệp chọn IPO

Mục tiêu huy động vốn hàng đầu

Huy động vốn qua IPO là mục tiêu cốt lõi của doanh nghiệp. Ví dụ, trong đợt IPO của Coupang năm 2021, doanh nghiệp huy động khoảng 4 nghìn tỷ won để mở rộng hạ tầng logistics và giao hàng. Số vốn huy động được sẽ dùng cho R&D, mở rộng thị trường, trả nợ, M&A và các mục tiêu kinh doanh khác.

Nâng cao độ tin cậy và củng cố vị thế toàn cầu

Doanh nghiệp niêm yết phải công khai thông tin tài chính định kỳ, giúp nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng, đồng thời giúp doanh nghiệp cạnh tranh hiệu quả hơn trên thị trường toàn cầu.

Thực hiện lợi nhuận cho nhà đầu tư ban đầu(EXIT)

Nhà đầu tư ban đầu như quỹ đầu tư mạo hiểm(VC) hoặc quỹ đầu tư tư nhân(PEF) có thể bán cổ phần của mình trên thị trường để thu hồi vốn qua IPO. Các nhà sáng lập startup và nhân viên cũng có thể thực hiện quyền chọn cổ phiếu để thu lợi lớn.

Chiến lược thu hút nhân tài xuất sắc

Doanh nghiệp niêm yết có thể cung cấp quyền chọn cổ phiếu cho nhân viên, giúp thu hút và giữ chân nhân tài lâu dài.

Nhìn nhận toàn diện về đầu tư IPO: điểm sáng và thách thức

Ưu điểm chính của đầu tư cổ phiếu phát hành lần đầu

Lợi nhuận ban đầu cao: Trong giai đoạn đầu của IPO, giá cổ phiếu thường tăng mạnh so với giá phát hành. Ví dụ, Airbnb năm 2020, giá phát hành 68 USD, ngày đầu niêm yết đạt 146 USD, tăng 115%.

Tiếp cận doanh nghiệp tăng trưởng: Các doanh nghiệp IPO thường tăng trưởng nhanh, mang lại lợi nhuận dài hạn. Tesla từ mức 17 USD năm 2010, đến nay(2024) duy trì quanh mức 400 USD, nhà đầu tư ban đầu thu về lợi nhuận hơn 350 lần.

Tăng tính thanh khoản: Sau khi niêm yết, cổ phiếu có thể tự do giao dịch trên thị trường công khai, nhà đầu tư có thể bán bất cứ lúc nào.

Minh bạch thông tin cao hơn: Doanh nghiệp niêm yết phải công khai báo cáo tài chính định kỳ, giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác giá trị doanh nghiệp.

Các rủi ro chính của đầu tư cổ phiếu phát hành lần đầu

Biến động giá cao: Giá cổ phiếu có thể giảm mạnh ngay sau khi niêm yết, trái với kỳ vọng ban đầu.

Kết quả tăng trưởng doanh nghiệp không như mong đợi: Nếu doanh nghiệp không phát triển như kỳ vọng, giá cổ phiếu sẽ giảm.

Hạn chế bán cổ phiếu (Lock-up): Sau khi niêm yết, nhà đầu tư ban đầu không thể bán cổ phiếu trong một thời gian nhất định.

Thiếu thông tin: Trước khi niêm yết, doanh nghiệp thường có ít thông tin, khó đánh giá chính xác giá trị. Nếu kết quả kinh doanh không tốt hơn dự kiến, giá cổ phiếu có thể giảm mạnh.

Rủi ro ngành nghề: Đầu tư vào các ngành mới nổi hoặc startup có thể gặp rủi ro thị trường cao, dẫn đến thua lỗ lớn.

Các ví dụ thành công của IPO: minh chứng cho tăng trưởng dài hạn

( Airbnb) - Niêm yết năm 2020

Dù dịch COVID-19, Airbnb vẫn thu hút nhiều nhà đầu tư, với giá phát hành 68 USD, ngày đầu niêm yết đạt 146 USD, tăng 115%. Sau đó, giá cổ phiếu vượt 220 USD khi ngành du lịch phục hồi.

Tesla( - Niêm yết năm 2010

Với giá phát hành 17 USD, Tesla liên tục tăng giá trị nhờ thị trường xe điện phát triển. Đến 2024, giá cổ phiếu duy trì quanh mức 400 USD, nhà đầu tư ban đầu thu về lợi nhuận hơn 350 lần.

) Alibaba### - Niêm yết năm 2014

Alibaba, doanh nghiệp thương mại điện tử lớn của Trung Quốc, niêm yết tại NYSE với giá 68 USD. Ngày đầu, đạt 93 USD, tăng 37%. Sau đó, vốn hóa thị trường vượt 200 tỷ USD, thành công dài hạn.

Các thất bại trong IPO: sự sụp đổ của kỳ vọng lớn

( WeWork) - Thất bại năm 2019

WeWork được định giá hơn 470 tỷ USD, dự kiến IPO, nhưng do chi tiêu quá mức và vấn đề quản lý nội bộ, mất niềm tin nhà đầu tư. Kế hoạch niêm yết bị hủy bỏ, chuyển sang hợp nhất với doanh nghiệp khác, rồi nộp đơn phá sản năm 2023.

Roblox( - Niêm yết năm 2021

Với giá phát hành 45 USD, ban đầu tăng lên 77 USD, nhưng do cạnh tranh và kết quả kinh doanh yếu kém, giá giảm hơn 50% so với giá phát hành.

) K-Bank( - Hoãn niêm yết năm 2024

K-Bank dự kiến niêm yết trên KOSPI năm 2024, nhưng do nhà đầu tư tổ chức ít quan tâm và tranh cãi về định giá, đã hoãn kế hoạch.

Đặc điểm chính của thị trường IPO và chiến lược đầu tư

) Thị trường IPO Hàn Quốc

Thị trường IPO Hàn Quốc đang phát triển nhanh, nhiều doanh nghiệp đổi mới như fintech, biotech niêm yết. Chính sách hỗ trợ startup và mở rộng đầu tư của các quỹ mạo hiểm thúc đẩy hoạt động này.

Tuy nhiên, đối với nhà đầu tư nước ngoài, còn có rào cản. Thủ tục phức tạp, chính sách thuế thu nhập từ cổ tức cần phân tích kỹ các quy định và xu hướng thị trường.

Thị trường IPO Mỹ

Mỹ là thị trường IPO sôi động nhất thế giới, với NASDAQ(NASDAQ) và NYSE###NYSE( là các nền tảng chính cho các doanh nghiệp toàn cầu. Các doanh nghiệp công nghệ, sinh học niêm yết nhiều, tính thanh khoản cao.

Tuy nhiên, các quy định nghiêm ngặt của Ủy ban Chứng khoán Mỹ)SEC### và yêu cầu công bố thông tin chặt chẽ, đòi hỏi phân tích kỹ tình hình tài chính và triển vọng ngành của doanh nghiệp.

( Thị trường IPO Hồng Kông

Hồng Kông là trung tâm tài chính chính cho các doanh nghiệp Trung Quốc niêm yết ra quốc tế. Ưu điểm là thanh khoản cao, mở cửa cho nhà đầu tư quốc tế, nhưng rủi ro chính là biến động chính sách của Trung Quốc và các rủi ro địa chính trị.

Cần phân tích kỹ các ngành có nguy cơ tập trung cao, đồng thời theo dõi các thay đổi chính sách và rủi ro kinh tế của Trung Quốc.

Chiến lược thực chiến để thành công trong đầu tư IPO

) 1. Phân tích sâu về tình hình tài chính doanh nghiệp

Tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá doanh nghiệp IPO là sức khỏe tài chính. Cần xem xét lợi nhuận, tỷ lệ nợ, dòng tiền.

Doanh nghiệp ổn định về tài chính và có tiềm năng tăng trưởng cao thường duy trì đà tăng giá sau niêm yết. Ví dụ, Apple từ năm 1980, nhờ cấu trúc tài chính vững mạnh và sản phẩm đổi mới, vẫn tăng trưởng đều đặn. Microsoft từ 1986 cũng duy trì tăng trưởng dựa trên lợi nhuận ổn định và vị thế thị trường.

2. Triển vọng ngành và cạnh tranh

Tăng trưởng ngành là yếu tố then chốt của đầu tư IPO. Các ngành như AI, điện toán đám mây, biotech có khả năng tăng trưởng liên tục sau niêm yết.

Ngược lại, các ngành truyền thống như bán lẻ, viễn thông có tốc độ tăng trưởng thấp hoặc cạnh tranh khốc liệt, dễ dẫn đến giảm giá cổ phiếu. Nên dựa vào các báo cáo phân tích ngành và dữ liệu từ các tổ chức nghiên cứu thị trường.

3. Đánh giá năng lực quản lý

Kỹ năng, kinh nghiệm, thành tích của ban lãnh đạo ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của doanh nghiệp. Đặc biệt, các startup cần xem xét năng lực của ban lãnh đạo để dự đoán thành bại.

Có thể xem xét hồ sơ doanh nghiệp(Prospectus), lý lịch ban lãnh đạo, hồ sơ LinkedIn, các bài báo, thành tích trong các doanh nghiệp trước đó.

( 4. Kế hoạch huy động vốn và đa dạng hóa danh mục để quản lý rủi ro

Đầu tư IPO đi kèm biến động lớn, do đó cần có kế hoạch tài chính rõ ràng và phân bổ đa dạng.

Kế hoạch huy động vốn: Chỉ nên dành một phần nhỏ trong danh mục cho các khoản đầu tư IPO. Đầu tư trong phạm vi có thể chịu đựng được tổn thất.

Đa dạng hóa danh mục: Không nên tập trung vào một IPO duy nhất, mà phân bổ vào nhiều IPO khác nhau, ngành nghề đa dạng như công nghệ, y tế, tài chính để giảm thiểu rủi ro từ ngành kém phát triển.

Phân tích thị trường: Trong giai đoạn tăng lãi suất, giá cổ phiếu tăng trưởng có thể giảm mạnh, cần phân tích kỹ môi trường thị trường.

Kết luận: Tiếp cận cân bằng trong đầu tư IPO

Đầu tư IPO mang lại cơ hội lớn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư, nhưng đi kèm rủi ro cao. Doanh nghiệp huy động vốn để phát triển, còn nhà đầu tư kỳ vọng lợi nhuận từ tăng giá ban đầu và tăng trưởng dài hạn.

Tuy nhiên, IPO có thể biến động mạnh trong ngắn hạn, phụ thuộc vào tình hình tài chính doanh nghiệp và thị trường. Nhà đầu tư cần phân tích kỹ tình hình tài chính, triển vọng ngành, năng lực quản lý của doanh nghiệp, đồng thời phân bổ danh mục và quản lý vốn hợp lý để giảm thiểu rủi ro.

Thị trường IPO còn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế, chính sách của từng quốc gia, do đó cần theo dõi sát các biến động thị trường và quy định mới. Với việc thu thập thông tin cẩn thận và xây dựng chiến lược phù hợp, đầu tư IPO có thể trở thành cơ hội đầu tư dài hạn tiềm năng.