Phân tích toàn diện về stablecoin: Từ nhu cầu thị trường đến lựa chọn đầu tư

Tại sao thế giới tiền mã hóa cần stablecoin?

Trong thị trường do các loại tiền mã hóa chính như Bitcoin và Ethereum chi phối, biến động giá là điều thường xuyên xảy ra. Việc giá tăng hoặc giảm hơn 10% trong một ngày đã trở thành chuyện bình thường, điều này đặt ra thách thức lớn cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư muốn tham gia vào nền kinh tế mã hóa.

Hãy tưởng tượng một cảnh: bạn là chủ quán cà phê, sáng nhận được 2 Bitcoin như tiền thanh toán cho cà phê, đến nửa đêm giá đã giảm 30%. Sự không chắc chắn như “đường trượt” này khiến hoạt động kinh doanh trở nên vô cùng khó khăn. Đồng thời, chi phí cao và tốc độ chậm của chuyển khoản xuyên biên giới cũng đang cản trở việc ứng dụng thực tế của tiền mã hóa.

Chính vì lý do đó, stablecoin ra đời. Năm 2014, Tether ra mắt USDT, mở ra kỷ nguyên của stablecoin; sau đó MakerDAO với DAI, Paxos và Gemini với PAX/GUSD lần lượt ra mắt; năm 2020, DeFi bùng nổ, hệ sinh thái stablecoin đón nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ.

Giá trị cốt lõi của stablecoin thể hiện ở những khía cạnh nào?

Stablecoin bằng cách neo vào tiền pháp định, tài sản mã hóa hoặc hàng hóa thực, giữ cho giá cả trong phạm vi ổn định tương đối. Tính năng này mang lại cho nó ba vai trò chính:

Lực lượng trung tâm trong giao dịch và thanh toán: Trong hệ sinh thái mã hóa, stablecoin đóng vai trò kép như thước đo giá trị và phương tiện trao đổi. Chuyển khoản xuyên biên giới có thể hoàn tất trong vài phút, phí thấp hơn nhiều so với ngân hàng, mang ý nghĩa cách mạng cho thanh toán xuyên biên giới ở các quốc gia đang phát triển.

Công cụ phòng ngừa rủi ro: Khi thị trường biến động mạnh, nhà đầu tư có thể nhanh chóng chuyển đổi tài sản sang stablecoin để khóa lợi nhuận hoặc tránh rủi ro. Phương thức quản lý rủi ro linh hoạt này là điều mà tài chính truyền thống khó có thể cung cấp.

Nền tảng thanh khoản của hệ sinh thái DeFi: MakerDAO, Aave, Compound và các giao thức DeFi hàng đầu đều lấy stablecoin làm tài sản cốt lõi. Người dùng có thể thế chấp tài sản kỹ thuật số để vay stablecoin hoặc gửi stablecoin để nhận lãi định kỳ. Trong các sàn giao dịch phi tập trung, stablecoin thường là nền tảng của các nhóm thanh khoản, giúp giảm trượt giá và mang lại lợi nhuận hấp dẫn cho nhà cung cấp thanh khoản.

Tình hình thị trường stablecoin hiện tại: Ai đang chi phối?

Tính đến ngày 5/8/2025, tổng giá trị thị trường stablecoin toàn cầu vượt 268,18 tỷ USD, hình thành rõ ràng mô hình “hai ông lớn”.

Hai stablecoin pháp định USDT và USDC chiếm hơn 85% thị phần. Trong phân khúc này, stablecoin dựa trên đô la Mỹ chiếm ưu thế tuyệt đối, với giá trị khoảng 267,3 tỷ USD, chiếm 99,6% tổng stablecoin pháp định. Các stablecoin dựa trên euro chỉ khoảng 4 tỷ USD, các loại khác thì càng nhỏ hơn nhiều.

Mô hình tập trung cao này phản ánh đặc điểm “chủ đạo của USD” trong thị trường stablecoin hiện nay. Dù các ngân hàng trung ương các nước đã phát hành tiền kỹ thuật số và thử nghiệm stablecoin nội địa, thị trường toàn cầu vẫn do stablecoin dựa trên USD kiểm soát chặt chẽ.

Bốn phe phái của stablecoin: Chi tiết từng nhóm

Dựa trên cơ chế hoạt động nền tảng, stablecoin có thể chia thành bốn nhóm khác nhau, mỗi nhóm có ưu và nhược điểm:

Nhóm 1: Stablecoin thế chấp bằng tiền pháp định

Loại phổ biến nhất và được chấp nhận rộng rãi nhất. Tổ chức phát hành gửi tiền thật (USD, EUR, HKD, v.v.) vào ngân hàng hoặc tài khoản ủy thác làm dự trữ, sau đó phát hành tiền mã hóa tương ứng theo tỷ lệ 1:1. Các ví dụ như USDT, USDC, BUSD, TUSD đều thuộc nhóm này.

Điểm đặc trưng là mức độ tập trung cao, rủi ro tương đối kiểm soát được, nhưng cũng chính vì tính tập trung, tồn tại nguy cơ chính phủ đóng băng tài sản hoặc kiểm duyệt giao dịch. Trong khủng hoảng Ngân hàng Silicon Valley năm 2023, USDC từng mất neo về 0,88 USD, dù nhanh chóng phục hồi, nhưng đã lộ rõ điểm yếu của loại stablecoin này.

Nhóm 2: Stablecoin thế chấp bằng tài sản mã hóa

Dựa trên các tài sản mã hóa như Bitcoin, Ethereum làm tài sản thế chấp, thông qua hợp đồng thông minh tự động quản lý rủi ro. Các ví dụ như DAI, RAI, MIM thuộc nhóm này.

Do biến động mạnh của tài sản mã hóa, stablecoin loại này thường yêu cầu thế chấp vượt mức (ví dụ 150% hoặc 200%) để đảm bảo giá trị stablecoin. Nếu giá trị tài sản thế chấp giảm mạnh, hợp đồng thông minh sẽ tự động thanh lý để duy trì hệ thống ổn định. Tính phi tập trung này tránh rủi ro tập trung, nhưng lại mang theo rủi ro thanh lý, đòi hỏi kỹ thuật cao hơn.

Nhóm 3: Stablecoin thế chấp bằng hàng hóa

Dựa trên các tài sản vật chất như vàng, bạc làm nền tảng. Các dự án như PAXG, XAUT đều theo mô hình này, giá trị gắn liền với giá hàng hóa neo.

Loại stablecoin này phù hợp để chống lạm phát và rủi ro địa chính trị, nhưng tính thanh khoản thường thấp hơn stablecoin dựa trên tiền pháp định, thị trường cũng ít được công nhận hơn.

Nhóm 4: Stablecoin dựa trên thuật toán

Hoàn toàn dựa vào thuật toán và hợp đồng thông minh để điều chỉnh cung cấp nhằm duy trì giá, không cần tài sản thế chấp. Các dự án như AMPL, USDD cố gắng thực hiện điều này.

Tuy nhiên, các thất bại của stablecoin dựa trên thuật toán khá nhiều. Nổi bật nhất là vụ sụp đổ của TerraUSD (UST) năm 2022, gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư. Thuật toán stablecoin có rủi ro cao nhất, thu hút chủ yếu từ lý thuyết về phi tập trung và hiệu quả cao, nhưng trong thực tế thường khó duy trì.

Hai mặt của stablecoin: Ưu điểm và những lo ngại

Ưu điểm chính:

Stablecoin đã kết hợp hai thế giới mã hóa và tiền pháp định. Giá ổn định giúp quản lý rủi ro khả thi hơn, công nghệ blockchain đảm bảo tốc độ và chi phí cho thanh toán xuyên biên giới, tạo thành sự kết hợp khó tưởng tượng trong tài chính truyền thống.

Rủi ro tiềm ẩn:

Việc xác thực và đủ điều kiện của dự trữ lâu dài thiếu sự chứng thực của bên thứ ba. Ví dụ như USDT, dù Tether nhiều lần cam kết minh bạch, nhưng các nghi vấn về tính đầy đủ của dự trữ vẫn chưa dứt.

Tổ chức phát hành tập trung đối mặt với rủi ro điểm đơn lẻ. Một khi quy định siết chặt hoặc xảy ra sự kiện bất thường, stablecoin tập trung có thể bị đóng băng hoặc giảm giá nhanh chóng. BUSD bị SEC Mỹ ngưng hoạt động là ví dụ điển hình.

Cơ chế thanh lý của stablecoin thế chấp bằng tài sản mã hóa tự động, nhưng trong các tình huống cực đoan, có thể gây ra phản ứng dây chuyền. Trong “Tuần lễ đen” năm 2020, các vụ thanh lý DeFi đã gây rối loạn thị trường.

Stablecoin đa dạng về loại tiền cũng thiếu sức cạnh tranh. Các stablecoin dựa trên euro, yên Nhật, v.v. tồn tại nhưng nhu cầu thị trường không bằng stablecoin dựa trên USD, dẫn đến thanh khoản thấp.

Khung pháp lý toàn cầu đang hình thành nhanh chóng

Sự phát triển nhanh của stablecoin đã thu hút sự chú ý của các cơ quan quản lý trên toàn thế giới. Gần đây, các bước tiến trong xây dựng khung pháp lý đã đạt mốc mới:

Mỹ: Luật 《GENIUS》 có hiệu lực từ tháng 7/2025, cho phép các tổ chức tài chính có giấy phép phát hành stablecoin thanh toán, nhưng các công ty không niêm yết cần được ủy ban đặc biệt phê duyệt, cho thấy Mỹ muốn kiểm soát chặt chẽ việc phát hành stablecoin.

Hồng Kông: Đã ban hành 《Luật Stablecoin》, trở thành khung pháp lý toàn diện đầu tiên trên thế giới dành cho stablecoin dựa trên tiền pháp định, yêu cầu tổ chức phát hành phải có giấy phép của Ủy ban Tiền tệ Hồng Kông. Động thái này nâng cao tính hợp pháp của stablecoin và thu hút nhiều tổ chức đăng ký tại đây.

Liên minh châu Âu: Khung MiCA trong giai đoạn chuyển tiếp, sắp thiết lập tiêu chuẩn thống nhất cho stablecoin và tài sản mã hóa.

Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và các quốc gia khác cũng lần lượt ban hành hoặc sửa đổi dự thảo quy định về stablecoin trong năm 2025, đều nhấn mạnh yêu cầu phát hành có giấy phép và hoạt động hợp pháp.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất qua Dubai VARA thiết lập hệ thống giấy phép phân cấp, thu hút các dự án stablecoin tuân thủ quy định toàn cầu.

Năm điểm nổi bật trong phát triển tương lai

Chấp thuận hợp pháp sẽ trở thành rào cản cạnh tranh: Các dự án stablecoin không tuân thủ quy định của các quốc gia sẽ dần bị loại bỏ, chỉ những stablecoin có giấy phép đa quốc gia mới có thể thực sự đạt được dòng chảy toàn cầu.

Mở rộng các ứng dụng: Từ phương tiện giao dịch đơn thuần, stablecoin đang mở rộng sang thanh toán xuyên quốc gia, hạ tầng DeFi, token hóa tài sản thực (RWA) và nhiều lĩnh vực khác. Ở các quốc gia có lạm phát cao và thị trường mới nổi, stablecoin có thể trở thành phương tiện tiết kiệm đáng tin cậy hơn.

Hệ thống đa tiền tệ nổi lên: Khi các quốc gia nhấn mạnh chủ quyền tài chính, các stablecoin nội địa như nhân dân tệ, yên Nhật, euro sẽ ngày càng nhiều. Các dự án như mBridge của Hồng Kông, GYEN của Nhật, các stablecoin nội tệ của Brazil và Argentina đều báo hiệu mô hình “đa tiền tệ, đa trung tâm” sắp hình thành.

Nâng cấp công nghệ: Các công nghệ mới như triển khai đa chuỗi, chứng minh không kiến thức (zero-knowledge), giao thức liên chuỗi sẽ nâng cao tính linh hoạt và bảo vệ quyền riêng tư của stablecoin.

Phi tập trung và hợp pháp song hành: Trong tương lai, stablecoin có thể hướng tới “phi tập trung hợp pháp”, giữ vững đổi mới công nghệ đồng thời được các cơ quan quản lý công nhận.

Cơ hội đầu tư và chiến lược với stablecoin

Dù stablecoin nổi bật với giá ổn định, nhưng tính ổn định tương đối vẫn có thể có những biến động nhỏ. Nếu so sánh Bitcoin, Ethereum như cổ phiếu rủi ro cao, lợi nhuận cao, thì đầu tư stablecoin gần như là giao dịch ngoại hối ít rủi ro hơn.

Cơ hội giao dịch: Thực hiện arbitrage giữa các stablecoin khác nhau. Ví dụ, khi giá USDT/USDC chênh lệch, có thể mua vào loại giá thấp, bán ra loại giá cao chờ về mức cân bằng. Chiến lược này đòi hỏi vốn lớn và nhạy bén thị trường, và thường ít biến động mạnh trừ khi xảy ra sự kiện cực đoan (như khủng hoảng Ngân hàng Silicon Valley).

Cơ hội sinh lợi: Thường xuyên hơn, là gửi stablecoin để nhận lãi qua thế chấp hoặc cung cấp thanh khoản. Các dự án stablecoin mới ra mắt thường cung cấp phần thưởng lợi nhuận cao để thu hút người dùng và thanh khoản, tham gia vào các hợp đồng DeFi đã trưởng thành cũng giúp ổn định thu nhập lãi.

Tổng thể, đầu tư stablecoin tập trung vào sự ổn định, phù hợp với những người không thích rủi ro cao nhưng muốn lợi nhuận cao hơn chút ít. Thay vì giao dịch liên tục, nên đầu tư dài hạn vào các dự án stablecoin chất lượng, hưởng lợi từ DeFi hoặc chờ đợi các ứng dụng lớn ra đời để hưởng lợi nhuận.