## Hiện Thực Về Thuyết Vàng Sa Thải AI: Những Điều Các Công Ty Thật Sự Không Muốn Bạn Biết

**Đừng tin vào những lời đồn đại.** Mỗi khi một tập đoàn lớn tuyên bố sa thải hàng loạt, AI đột nhiên trở thành cái cớ tiện lợi. Nhưng Oxford Economics vừa đưa ra một cảnh báo thực tế phơi bày câu chuyện thật sự: các công ty không sa thải nhân viên vì AI. Họ sa thải nhân viên và *đổ lỗi* cho AI để tạo ấn tượng tốt với các nhà đầu tư.

## Câu Chuyện Không Thể Chứng Minh Được

Đây là phần thú vị. Nếu AI thực sự đang thay thế lao động quy mô lớn, chúng ta sẽ thấy các số liệu năng suất tăng vọt—các công việc biến mất, sản lượng giữ nguyên hoặc tăng lên. Nhưng dữ liệu không cho thấy điều đó. Tăng trưởng năng suất thực tế đã *chậm lại*. Theo báo cáo của Oxford Economics, điều này cho chúng ta biết tất cả: AI chưa được triển khai rộng rãi như một phương tiện thay thế lực lượng lao động. Nó vẫn chủ yếu trong giai đoạn thử nghiệm.

Khoảng cách giữa những gì các công ty *nói* và những gì họ *làm* là rất lớn. Giáo sư Peter Cappelli của Wharton đã nói chính xác trong một cuộc phỏng vấn gần đây: các công ty thường tuyên bố sa thải dựa trên việc áp dụng AI, nhưng khi đọc kỹ các tuyên bố thực tế của họ, họ chỉ thể hiện *hy vọng* rằng AI cuối cùng sẽ xử lý một số nhiệm vụ nhất định. Chứ không xác nhận rằng điều đó đã xảy ra. Đó là một trò chơi quản lý nhận thức, chứ không phản ánh thực tế.

## Theo Dõi Các Con Số

Hãy phân tích dữ liệu tuyển dụng thực tế. Trong mười một tháng đầu năm 2025, các vụ sa thải liên quan đến AI chiếm gần 55.000 việc làm bị cắt giảm tại Hoa Kỳ. Nghe có vẻ lớn? Đây là bối cảnh: đó là hơn 75% tổng số các vụ mất việc liên quan đến AI được báo cáo kể từ năm 2023, nhưng chỉ chiếm **4.5% tổng số việc làm mất trong cùng kỳ**.

So sánh với các vụ sa thải bị đổ lỗi cho "điều kiện thị trường và kinh tế" chung—245.000 việc làm. Gấp bốn lần. Trong khi đó, trung bình mỗi tháng, Mỹ mất từ 1,5 đến 1,8 triệu việc làm do các nguyên nhân khác nhau. Yếu tố AI? Gần như là một sai số làm tròn.

## Còn Về Các Công Việc Mới Vào Cấp Entry-Level?

Có lo ngại về việc AI loại bỏ các vị trí công việc văn phòng cấp thấp. Tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp cao nhất là 5.5% vào tháng 3 năm 2025. Nhưng điểm đặc biệt là: Oxford Economics cho rằng nguyên nhân chủ yếu là do cung vượt quá cầu trong thị trường lao động chứ không phải do tự động hóa. Đến năm 2019, 35% người Mỹ trong độ tuổi 22 đến 27 đã có bằng đại học. Vấn đề không phải là máy móc lấy đi việc làm. Mà là quá nhiều sinh viên mới ra trường cạnh tranh quá ít vị trí.

## Câu Chuyện Thực Sự

Các công ty đang điều chỉnh cách họ nói về các vụ sa thải để làm hài lòng cổ đông. Nói "chúng tôi đang áp dụng AI" nghe có vẻ tiên tiến và sáng tạo. Thừa nhận "chúng tôi tuyển dụng quá nhiều" hoặc "nhu cầu giảm" nghe như thất bại. Các nhà đầu tư thích câu chuyện đầu tiên hơn. Savita Subramanian của Bank of America nhận xét rằng các công ty thực tế tập trung vào *cải thiện quy trình* thay vì cắt giảm nhân sự một cách quyết liệt—một cách tiếp cận chậm hơn, ít gây chú ý hơn so với các tiêu đề.

Kết luận từ Oxford Economics: hãy chuẩn bị cho những thay đổi dần dần, từng bước trong thị trường việc làm, chứ không phải là một cuộc đại hồng thủy do AI gây ra như các tiêu đề thường xuyên tuyên truyền. Các vụ sa thải là có thật, nhưng lý do tại sao chúng xảy ra? Đó chính là hư cấu.