Bài kiểm tra cuối cùng về quan điểm chính trị trước phán quyết: Quyết định của Tòa án Tối cao về thuế của Trump sẽ thay đổi cuộc cạnh tranh này như thế nào

Thị trường tài chính đang đứng yên chờ đợi. Vào lúc 15:00 UTC ngày 9 tháng 1 năm 2025, Tòa án tối cao Hoa Kỳ sẽ công bố phán quyết có thể thay đổi căn bản quyền hạn của chính quyền trong chính sách thương mại. Vụ kiện liên quan đến thuế quan do chính quyền Trump áp đặt không chỉ đơn thuần là một thử thách hiến pháp thông thường – đây là một bài kiểm tra về quan điểm chính trị của các thẩm phán và là một nỗ lực định nghĩa lại giới hạn quyền lực của tổng thống.

Các nhà phân tích kinh tế nhận định rằng, kể từ tháng 3 năm 2018, khi các mức thuế quan đối với thép và nhôm được áp dụng, tình hình đã trở nên sôi động hơn. Sau đó cùng năm, mục tiêu đã chuyển sang Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, và chính quyền Trump đã mở rộng các biện pháp dựa trên Mục 301 của Luật Thương mại năm 1974. Điều đáng chú ý là, chưa có tổng thống nào trước đây mở rộng phạm vi quyền hạn thương mại của mình đến mức như vậy.

Tiền lệ lịch sử: Các tổng thống khác đã xử lý quyền lực thương mại như thế nào

Lịch sử cho thấy hình ảnh hoàn toàn khác về việc sử dụng quyền hạn trong thương mại. Tổng thống George W. Bush năm 2002 đã áp thuế quan đối với thép dựa trên Mục 201 của Luật Mở rộng Thương mại (Trade Expansion Act), nhưng các biện pháp này đã bị hạn chế và cuối cùng bị bãi bỏ dưới sức ép của WTO. Trong khi đó, Tổng thống Barack Obama lại chọn cách tiếp cận mang tính chọn lọc hơn – các mức thuế của ông đối với lốp xe Trung Quốc năm 2009 mang tính chủ đề hẹp hơn.

Chính quyền Trump đã chọn con đường mở rộng nhất. Họ áp dụng cách hiểu rộng hơn cả Mục 232 và Mục 301, bao gồm cả các đồng minh như Liên minh Châu Âu, Canada và Mexico. Đây chính là trung tâm của thách thức hiến pháp. Câu hỏi đặt ra là: liệu tổng thống thực sự có quyền rộng như vậy hay đã vượt quá giới hạn do Quốc hội quy định?

Khung pháp lý dưới kính hiển vi: Chính xác điều gì đang bị tranh cãi?

Các vụ kiện trước Tòa án liên quan đến câu hỏi cơ bản về phân chia quyền lực. Quốc hội qua nhiều thập kỷ đã chuyển giao ngày càng nhiều quyền hạn cho chính quyền hành pháp trong các vấn đề thương mại thông qua các đạo luật khác nhau. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là giới hạn của quyền hạn này nằm ở đâu.

Bảng dưới đây trình bày các đạo luật chính là đối tượng tranh chấp:

Các giáo sư luật hiến pháp nhấn mạnh rằng, về mặt lịch sử, Tòa án tối cao thường tôn trọng quyền lực của chính quyền hành pháp, đặc biệt trong các vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia. Tuy nhiên, vụ việc hiện tại mang tính chất hoàn toàn kinh tế, điều này làm phức tạp cách tiếp cận truyền thống của Tòa.

Các kịch bản có thể xảy ra và quan điểm của chính quyền

Kevin Hassett, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Nhà Trắng, trong các tuyên bố gần đây đã gợi ý rằng, chính quyền đã chuẩn bị cho mọi kết quả. Lời phát biểu này cho thấy, các hành động sẽ không dừng lại dù Tòa án có ra phán quyết như thế nào.

Kịch bản đầu tiên: Tòa có thể xác nhận hoàn toàn quyền hạn của tổng thống. Trong trường hợp này, tất cả các mức thuế hiện tại sẽ vẫn có hiệu lực, và chính quyền sẽ có cơ sở để tiếp tục các biện pháp khác.

Kịch bản thứ hai: Tòa có thể áp đặt giới hạn. Có thể đề xuất rằng các hành động trong tương lai cần có lý do bổ sung hoặc các yêu cầu thủ tục.

Kịch bản thứ ba: Tòa có thể tuyên bố vô hiệu hóa các hành động cụ thể, lập luận rằng đã vượt quá giới hạn hiến pháp. Điều này sẽ gây bất lợi nhất cho chính quyền, nhưng Hassett đã nhấn mạnh rằng các kế hoạch dự phòng đã được chuẩn bị sẵn.

Kế hoạch dự phòng: Các công cụ còn lại trong tay chính quyền là gì?

Các quan chức Nhà Trắng không giấu diếm sự sẵn sàng hành động trong các khung pháp lý thay thế. Hassett đã liệt kê một số lựa chọn:

• Luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA): Luật năm 1977 cho phép tổng thống có quyền rộng rãi trong tình trạng khẩn cấp được tuyên bố. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi phải có tuyên bố chính thức về tình trạng khẩn cấp, đi kèm các thách thức pháp lý riêng.

• Điều chỉnh kỹ thuật về thuế quan: Sử dụng các cơ chế hành chính hiện có để điều chỉnh giá trị hải quan. Đây là con đường kỹ thuật hơn, ít gây tranh cãi chính trị hơn.

• Thương lượng song phương: Ký kết các thỏa thuận thương mại riêng biệt với các đối tác. Con đường này cho phép đạt được mục tiêu qua các thỏa thuận, thay vì các lệnh đơn phương.

• Các biện pháp lập pháp: Nếu Quốc hội muốn hỗ trợ, họ có thể thông qua luật mới đặc biệt cho phép các biện pháp thương mại yêu cầu.

• Các biện pháp khắc phục khác: Thuế chống bán phá giá và thuế bù trừ là các công cụ hiện có thể được sử dụng trong các tình huống khác.

Mỗi phương án đều có ưu điểm và hạn chế riêng. Các chuyên gia pháp lý nhận định rằng, IEEPA yêu cầu tuyên bố tình trạng khẩn cấp, điều này có thể gặp phản đối chính trị. Các điều chỉnh về thuế quan mang tính kỹ thuật hơn, nhưng có thể ít hiệu quả hơn. Các biện pháp lập pháp đòi hỏi sự hợp tác, điều mà năm bầu cử có thể gây khó khăn.

Trò chơi quốc tế: Thế giới phản ứng ra sao

Các đối tác thương mại của Mỹ không đứng yên chờ đợi. Liên minh Châu Âu, Canada và Mexico đã áp dụng các mức thuế trả đũa từ trước. Hiện tại, họ đang chuẩn bị các bước tiếp theo trong trường hợp tình hình xấu đi.

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) theo dõi sát sao vụ việc. Trong quá khứ, WTO đã ra phán quyết chống lại một số mức thuế của Mỹ vào năm 2022, nhưng chính quyền Trump đã kháng cáo các quyết định này. Nếu Tòa án tối cao hạn chế quyền của tổng thống, điều này có thể củng cố vị thế của WTO trong các tranh chấp tương lai và thúc đẩy cách tiếp cận đa phương hơn trong thương mại.

Thị trường vốn phản ứng với sự không chắc chắn. Các chỉ số chứng khoán chính dao động mạnh, và thị trường ngoại hối phản ánh lo ngại của nhà đầu tư. Tiến sĩ Michael Chen từ Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế Peterson ước tính rằng, chính bản thân sự không chắc chắn về chính sách thương mại có thể làm giảm đầu tư của doanh nghiệp từ 1-2% mỗi năm – một con số khổng lồ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu.

Thử thách về quan điểm chính trị trong quyết định của các thẩm phán

Vụ kiện hiện tại là một thử nghiệm về thái độ chính trị của Tòa án tối cao. Dù tòa án nên tránh xa chính trị, thực tế phức tạp hơn nhiều. Quyết định về thuế sẽ được diễn giải qua lăng kính về quan điểm của các thẩm phán đối với quyền lực của chính quyền hành pháp, các cam kết quốc tế và vai trò của chính phủ trong nền kinh tế.

Các cuộc khảo sát ý kiến công chúng cho thấy ý kiến chia rẽ về thuế quan. Một bộ phận dân chúng ủng hộ việc bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước, trong khi bộ phận khác lo ngại về việc tăng giá tiêu dùng. Sự phân cực này cũng phản ánh trong các tranh luận pháp lý.

Nhận định và triển vọng tương lai

Phán quyết của Tòa án tối cao sẽ không phải là kết thúc của câu chuyện này, mà là một chương mới. Dù kết quả ra sao, các vấn đề thương mại sẽ tiếp tục chi phối các cuộc thảo luận chính trị trong suốt năm bầu cử. Các thẩm phán sẽ quyết định không chỉ về các mức thuế cụ thể, mà còn về nền tảng quyền lực của tổng thống trong việc hình thành chính sách đối ngoại.

Chính quyền Trump đã rõ ràng thể hiện rằng họ đã chuẩn bị cho các kịch bản khác nhau. Hassett đã xác nhận sự tồn tại của các cơ chế pháp lý thay thế, điều này cho thấy các hoạt động thương mại sẽ tiếp tục dưới một danh nghĩa khác nếu cần thiết. Các doanh nghiệp và đối tác thương mại đang chờ đợi câu trả lời – giới hạn thực sự của quyền hạn của tổng thống trong thời đại toàn cầu hóa và chuỗi cung ứng phức tạp là gì.