Cách chọn sàn giao dịch tập trung: tất cả những điều nhà giao dịch cần biết về CEX

Thị trường tiền điện tử phát triển nhanh chóng, mỗi ngày thu hút nhiều người mới tham gia. Nhưng để bắt đầu giao dịch, bạn cần hiểu rõ nơi và cách thực hiện. Phần lớn mọi người sử dụng sàn giao dịch tập trung (CEX) — đây là cách đơn giản nhất để bước vào thế giới crypto. Nhưng CEX là gì và hoạt động như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu.

Sàn CEX là gì — nền tảng quản lý trung tâm

Sàn tập trung (CEX) — là nền tảng trực tuyến để giao dịch tài sản crypto, do một công ty hoặc tổ chức quản lý. Khác với hệ thống tài chính truyền thống, nơi trung gian là ngân hàng, thì ở đây trung gian chính là sàn CEX.

Khi bạn đăng ký trên nền tảng này, bạn cần xác thực danh tính (KYC). Quá trình này không diễn ra ngay lập tức — khi các sàn tập trung mới xuất hiện, họ còn ẩn danh. Nhưng theo thời gian, các cơ quan quản lý toàn cầu yêu cầu các nền tảng phải xác minh danh tính nhà giao dịch, và giờ đây đó đã trở thành tiêu chuẩn.

Sau khi đăng ký, bạn có thể nạp tiền fiat hoặc crypto vào tài khoản. Tiền được lưu trữ trên sàn cho đến khi bạn bắt đầu giao dịch hoặc rút ra.

Cách thức giao dịch trên CEX

Quy trình giao dịch trên sàn tập trung đơn giản và trực quan. Khi bạn đặt lệnh mua crypto, lệnh đó sẽ vào sổ đặt hàng của nền tảng. Hệ thống sẽ tìm lệnh bán phù hợp từ nhà giao dịch khác. Khi hai lệnh khớp về giá và khối lượng, giao dịch sẽ tự động thực hiện.

Ví dụ, bạn muốn mua Bitcoin với giá $45 000. Lệnh của bạn đang chờ trong hàng đợi cho đến khi có ai đó muốn bán Bitcoin đúng giá này. Khi điều đó xảy ra — giao dịch được thực hiện, và bạn trở thành chủ sở hữu crypto (trong tài khoản của sàn).

Mỗi giao dịch nền tảng sẽ tính phí — đây là nguồn thu chính. Các khoản phí có hai loại:

• Phí maker — phí tạo lệnh, giữ lệnh trong sổ
• Phí taker — phí thực hiện lệnh đã có sẵn

Hầu hết các sàn đều sử dụng giao dịch ký quỹ và đòn bẩy cho nhà giao dịch có kinh nghiệm, cung cấp các lệnh dừng lỗ và các công cụ nâng cao khác.

Các dịch vụ mà sàn tập trung cung cấp

Ngoài giao dịch đơn thuần, CEX còn thực hiện một số chức năng quan trọng:

Ghép nối lệnh — chức năng chính. Sàn kết nối người mua và người bán, tạo thành thị trường.

Lưu trữ tài sản — dịch vụ cực kỳ quan trọng. Phần lớn tài sản của sàn được giữ trong ví lạnh (không kết nối internet), giúp bảo vệ khỏi hacker. Chỉ một phần dùng để đảm bảo thanh khoản nằm trong ví nóng — và chính phần này có thể bị đánh cắp khi bị tấn công.

Bảo vệ quyền riêng tư — khi bạn giao dịch trên CEX, về mặt pháp lý, giao dịch được thực hiện thay mặt sàn chứ không phải tên bạn. Điều này giúp bảo vệ tính ẩn danh của bạn trước các nhà giao dịch khác.

Nhiều sàn tập trung còn cung cấp các dịch vụ bổ sung: staking crypto, marketplace NFT, P2P, nền tảng khởi nghiệp cho dự án mới.

Ưu điểm của CEX: tại sao chúng vẫn phổ biến

Dù bị chỉ trích trong cộng đồng crypto, các sàn tập trung vẫn chiếm ưu thế. Và lý do là:

Dễ sử dụng — giao diện của các nền tảng CEX hiện đại được thiết kế để ngay cả người mới cũng có thể dùng dễ dàng. Không cần cấu hình phức tạp, mọi thứ trực quan.

Hỗ trợ và bảo vệ — nếu sàn bị hack và bạn mất tiền, đa số các sàn sẽ bồi thường thiệt hại. Điều này mang lại sự yên tâm tâm lý cho người mới.

Thanh khoản — các CEX lớn có khối lượng giao dịch khổng lồ, nghĩa là bạn nhanh chóng tìm được người mua hoặc bán với giá hợp lý. Trên các nền tảng nhỏ hơn, chênh lệch giá có thể lớn do thanh khoản thấp.

Đa dạng công cụ — từ giao dịch spot tiêu chuẩn đến margin, hợp đồng tương lai và nhiều công cụ nâng cao khác dành cho nhà giao dịch có kinh nghiệm.

Tích hợp fiat — bạn có thể nạp tiền bằng tiền mặt (ruble, đô la, euro) và bắt đầu giao dịch crypto ngay lập tức. Trên các sàn phi tập trung, điều này sẽ không thể.

Nhược điểm của sàn tập trung

Tuy nhiên, CEX có những nhược điểm nghiêm trọng mà mọi nhà giao dịch cần biết:

Rủi ro bị hack — mặc dù đầu tư lớn vào an ninh, các sàn vẫn thường xuyên trở thành mục tiêu của hacker. Thường là do lỗi con người hoặc lỗ hổng hệ thống. Chính vì vậy, nguyên tắc số một là: không bao giờ để tiền trên sàn sau khi kết thúc giao dịch. Rút tiền về ví cá nhân, tốt nhất là ví phần cứng (ví lạnh).

Phí giao dịch — mỗi lần thực hiện giao dịch đều mất phí, và trong tháng hoạt động liên tục, các khoản phí này có thể tích tụ thành một khoản lớn. Dù tỷ lệ nhỏ, nhưng vẫn ảnh hưởng đến lợi nhuận.

Lưu trữ giữ hộ — đây là vấn đề lớn đối với các nhà đam mê crypto. Khi bạn giữ crypto trên sàn, bạn không sở hữu chìa khóa riêng. Sàn sở hữu chúng. Điều này có nghĩa là bất cứ lúc nào nền tảng có thể phong tỏa hoặc tịch thu tài sản của bạn — theo lệnh của cơ quan quản lý, do lỗi hoặc lý do khác. Có câu nói nổi tiếng trong crypto: “không phải chìa khóa của bạn, không phải coin của bạn”. Trên sàn — không phải chìa khóa của bạn, đó là sự thật.

Phụ thuộc vào quy định — các sàn tập trung phải tuân thủ luật pháp địa phương, điều này có thể dẫn đến hạn chế hoặc đóng cửa hoàn toàn nền tảng.

Thay thế: sàn phi tập trung (DEX)

Chính vì mọi người không thích tin tưởng tiền của mình vào tay người khác, đã xuất hiện sàn phi tập trung (DEX). Đây là các nền tảng hoàn toàn tự động, xây dựng dựa trên hợp đồng thông minh và hoạt động trên chuỗi khối.

Trên DEX không có sổ đặt hàng theo cách truyền thống và không có lưu trữ trung tâm. Thay vào đó, sử dụng công nghệ taker tự động (AMM). Người dùng gửi tiền vào các pool thanh khoản, hệ thống tự động thực hiện các giao dịch từ các pool này.

Ưu điểm chính của DEX: bạn giữ chìa khóa của chính mình. Bạn thậm chí không cần tạo tài khoản — chỉ cần kết nối ví của mình (MetaMask, ví dụ). Token chuyển trực tiếp vào ví của bạn, không cần gửi tiền vào sàn.

Tuy nhiên, DEX cũng có các vấn đề:

• Thanh khoản thấp — nhiều DEX khó tìm cặp giao dịch với khối lượng phù hợp
• Phức tạp cho người mới — giao diện thường phức tạp hơn CEX
• Không hỗ trợ fiat — không thể nạp tiền ruble hoặc đô la trực tiếp
• Spread trượt — giá có thể thay đổi giữa lúc gửi giao dịch và xác nhận

CEX hay DEX: chọn cái nào?

Phần này phụ thuộc vào mục tiêu và kinh nghiệm của bạn.

Chọn CEX nếu bạn:

• Mới bắt đầu và muốn nền tảng đơn giản
• Muốn giao dịch crypto bằng tiền mặt
• Cần thanh khoản cao và giao dịch nhanh
• Trân trọng hỗ trợ và bảo hiểm khỏi hack

Chọn DEX nếu bạn:

• Nhà giao dịch có kinh nghiệm, hiểu rõ rủi ro
• Muốn kiểm soát hoàn toàn chìa khóa của mình
• Chấp nhận thanh khoản thấp để đổi lấy phi tập trung
• Tìm kiếm token thay thế không có trên các CEX lớn

Hiện tại, sàn tập trung vẫn là phương thức chính để giao dịch của phần lớn mọi người. Khi DEX ngày càng phát triển, tiện ích của chúng cũng được cải thiện, nhưng hiện tại CEX vẫn dẫn đầu về độ dễ dùng và chức năng.