Toàn cảnh hệ sinh thái Cosmos: Tại sao "Internet chuỗi khối" này đáng để chú ý?

Core Concepts: Cosmos là gì?

Cosmos được gọi là “Internet của blockchain”, nhưng câu nói này ẩn chứa một logic kỹ thuật sâu sắc. Nói đơn giản, Cosmos là một hệ sinh thái gồm nhiều chuỗi độc lập, song song và tương thích cao — những chuỗi này được gọi là “khu vực”.

Trung tâm của hệ sinh thái này là Cosmos Hub, một chuỗi chính sử dụng cơ chế đồng thuận bằng chứng cổ phần(PoS), chịu trách nhiệm ghi lại tất cả trạng thái và giao dịch trong khu vực. Còn ATOM là token gốc của hệ sinh thái Cosmos, dùng để thanh toán phí giao dịch, đảm bảo an ninh mạng và quản trị hệ sinh thái.

Bạn có thể vô thức đã đang sử dụng các sản phẩm của hệ sinh thái Cosmos — nhiều chuỗi công khai nổi tiếng đều dựa trên kiến trúc Cosmos, như Cronos Chain và các dự án Layer 1 chính khác.

Kiến trúc kỹ thuật: Thiết kế ba lớp giúp phát triển dễ dàng hơn?

Lý do Cosmos thu hút nhiều nhà phát triển chính là nhờ vào thiết kế kiến trúc tinh tế gồm ba lớp:

Lớp ứng dụng — xử lý thực thi giao dịch trên chuỗi và duy trì trạng thái mạng
Lớp đồng thuận — quản lý tạo khối và xác thực mạng
Lớp mạng — chịu trách nhiệm giao tiếp giữa các khu vực

Dựa trên khung ba lớp này, Cosmos cung cấp bộ công cụ mã nguồn mở mạnh mẽ, giúp nhà phát triển nhanh chóng xây dựng các ứng dụng an toàn, tùy biến và mở rộng. Chính sự linh hoạt này là điểm cạnh tranh cốt lõi thu hút các nhà phát triển.

Phân tích các thành phần công nghệ chính

Cosmos SDK — Đây là mẫu chuẩn của hệ sinh thái Cosmos. Nhà phát triển không cần viết mã từ đầu, có thể dùng SDK để triển khai nhanh các chuỗi mới. Điều này giảm đáng kể rào cản kỹ thuật để tạo chuỗi mới.

Giao thức IBC (Giao thức giao tiếp giữa các blockchain) — Đây là vũ khí tối thượng của Cosmos. IBC cho phép các blockchain có kiến trúc và cơ chế đồng thuận khác nhau tương tác liền mạch, trao đổi thông tin và chuyển token. Ngay cả khi hai chuỗi có cơ chế nền tảng hoàn toàn khác nhau, IBC vẫn giúp chúng “nói chuyện” được với nhau.

Tendermint BFT — Đây là engine đồng thuận của Cosmos. Nó đạt thời gian đóng khối 1 giây, throughput khoảng 10.000 TPS (giao dịch mỗi giây), và có tính cuối cùng tức thì. So với các chuỗi khác xác nhận trong vài giây hoặc phút, hiệu năng này thực sự ấn tượng.

Ba mục đích chính của token ATOM

ATOM không phải là đồng coin trừu tượng, mà có các trường hợp sử dụng rõ ràng:

1. Phí giao dịch — Thực hiện bất kỳ giao dịch nào trên Cosmos Hub đều cần trả ATOM làm phí gas
2. Staking và xác thực — Người sở hữu có thể stake ATOM cho các node xác thực, nhận phần thưởng staking và giúp bảo vệ mạng
3. Quản trị trên chuỗi — Người nắm giữ ATOM có thể bỏ phiếu các đề xuất phát triển hệ sinh thái Cosmos, ảnh hưởng tỷ lệ nắm giữ càng lớn càng có quyền lực hơn

Kinh tế token: Lạm phát hay giảm phát?

Tổng cung lưu hành: Hiện có khoảng 285 triệu ATOM đang lưu hành

Cơ chế phát hành: Cosmos Hub dùng cơ chế PoS, ATOM mới được phát hành liên tục qua phần thưởng staking, khiến ATOM có đặc tính lạm phát

Biến động tỷ lệ lạm phát: Đây là cơ chế thú vị. Tỷ lệ lạm phát của ATOM dao động trong khoảng 7%-20%, phụ thuộc vào tỷ lệ staking trong mạng. Tỷ lệ staking càng cao, tỷ lệ lạm phát càng thấp — điều này khuyến khích người nắm giữ tham gia staking.

Lưu ý rằng ATOM không đặt giới hạn tối đa về cung cấp, khác với Bitcoin cố định 21 triệu. Đồng thời, hệ sinh thái Cosmos cũng không có cơ chế đốt token như EIP-1559 của Ethereum để chống lạm phát.

Bản đồ hệ sinh thái: Ai đang xây dựng trên Cosmos?

Thành công của Cosmos không nằm ở quy mô của Cosmos Hub, mà ở các dự án chất lượng cao được triển khai trên đó. Theo dữ liệu từ cosmos.network, tổng giá trị thị trường của toàn bộ hệ sinh thái Cosmos vượt quá 50 tỷ USD — con số này đã giảm trong thị trường gấu, nhưng vẫn thể hiện quy mô hệ sinh thái.

Các dự án nổi bật gồm:

• dYdX — Nền tảng giao dịch phái sinh phi tập trung, gần đây tuyên bố sẽ chuyển sang Cosmos
• Osmosis — DEX và AMM gốc của Cosmos
• Umee — Giao thức cho vay DeFi
• Nhiều chuỗi Layer 1 cũng sử dụng SDK của Cosmos để tùy biến

Điều này tạo thành một hiện tượng thú vị: Tổng giá trị hệ sinh thái Cosmos vượt xa giá trị của riêng Cosmos Hub.

Hỗ trợ tài chính và hậu thuẫn

Cosmos nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các tổ chức:

• Người sáng lập: Jae Kwon và Ethan Buchman đề xuất ý tưởng Cosmos từ năm 2014
• Nhà đầu tư chính: 1Confirmation, Blocktree Capital, Outlier Ventures, Dragonfly Capital và các quỹ danh tiếng khác
• Hỗ trợ từ Quỹ: Interchain Foundation (ICF) dự kiến đầu tư 26,4 triệu USD vào năm 2024 để hỗ trợ hệ sinh thái, trong đó CometBFT nhận 3 triệu USD, Cosmos SDK nhận 4,5 triệu USD, IBC nhận 7,5 triệu USD

Sự đầu tư liên tục về vốn và công nghệ này đảm bảo cho sự phát triển dài hạn của dự án.

So sánh với Polkadot: Ai hơn ai?

Cosmos và Polkadot đều hướng tới khả năng tương tác chuỗi chéo, nhưng có khác biệt về mặt kỹ thuật:

Điểm khác biệt chính: Các chuỗi của Cosmos hoạt động độc lập, nếu một chuỗi gặp vấn đề sẽ không ảnh hưởng toàn bộ hệ sinh thái. Trong khi đó, parachain của Polkadot phụ thuộc relay chain, lỗi relay chain có thể ảnh hưởng toàn mạng. Từ góc độ này, kiến trúc của Cosmos mang tính phi tập trung hơn.

Ngoài ra, Cosmos không giới hạn số lượng chuỗi, còn Polkadot hiện giới hạn 100, giúp Cosmos có khả năng mở rộng hơn.

Cơ hội và rủi ro hệ sinh thái

Ưu điểm:

• Phí giao dịch thấp, xác nhận tức thì, throughput cao
• Kiến trúc mã nguồn mở và SDK giúp giảm rào cản phát triển
• Nhiều dự án hệ sinh thái chất lượng

Thách thức:

• Tỷ lệ lạm phát của ATOM cao(tối đa 20%), thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả
• Một số dự án mới thiếu thanh khoản, chủ yếu giao dịch qua cầu nối ATOM của Cosmos Hub
• “Lời nguyền thành công” — nếu ngày càng nhiều dự án hệ sinh thái niêm yết trên các sàn giao dịch chính, nhu cầu ATOM có thể giảm

Triển vọng tương lai: Tuy nhiên, rủi ro đi kèm cơ hội. Phiên bản Cosmos v8-Rho sẽ mang đến các tính năng như multi-signature, meta-transactions, cải tiến mô-đun quản trị, giúp tăng tính thực dụng của ATOM.

Các mốc phát triển của Cosmos

• 2014 — Jae Kwon và Ethan Buchman đề xuất ý tưởng Cosmos
• 2016 — Dự án chính thức đặt tên là Cosmos
• 2017 — ICO bán hết trong 29 phút, huy động vốn phát triển SDK và IBC
• 2019 — Ra mắt mainnet Cosmos Hub (13/3)
• 2023-2024 — Hệ sinh thái tiếp tục mở rộng, các dự án lớn như dYdX gia nhập

Các xu hướng nóng và kế hoạch tương lai

Điểm nóng mới nhất là đề xuất “AtomOne” của người sáng lập Jae Kwon. Trong đề xuất quản trị 848(Proposal 848), cộng đồng cố gắng giới hạn tỷ lệ lạm phát ATOM ở mức 10%, nhưng Kwon phản đối đề xuất này, đề xuất tạo ra bản fork riêng để tối ưu cơ chế quản trị.

Một tiến trình quan trọng khác là liên minh DeFi giữa Osmosis và Umee, nhằm xây dựng trung tâm DeFi trong Cosmos. Sự tập trung các dự án DeFi trên Cosmos cho thấy hệ sinh thái đang chuyển từ hạ tầng sang tầng ứng dụng.

Tóm lại: Tại sao nên quan tâm Cosmos?

Cosmos đại diện cho một giải pháp trưởng thành cho “kết nối liên thông blockchain”. So với các chuỗi đơn lẻ hoặc các giải pháp cross-chain đơn giản, Cosmos qua thiết kế mô-đun, giao thức IBC, và đồng thuận Tendermint đã thực hiện được khả năng tương tác thực sự.

Về mặt nhà phát triển, Cosmos SDK giảm đáng kể độ khó tạo chuỗi mới. Về người dùng, hệ sinh thái Cosmos cung cấp đa dạng các ứng dụng. Về nhà đầu tư, tổng giá trị thị trường 50 tỷ USD trong hệ sinh thái chứng minh sức hút của nó.

Dù ATOM đối mặt với áp lực lạm phát, nhưng mức độ phát triển của toàn hệ sinh thái Cosmos còn vượt xa nhận thức của nhiều người. Nếu bạn quan tâm đến hướng đi tương lai của blockchain, Cosmos chắc chắn đáng để tìm hiểu sâu hơn.