Nghiên cứu độc lập: Tại sao không thể theo đuổi mù quáng trong thị trường tiền mã hóa

Ai đang sử dụng DYOR để bảo vệ ví của mình?

Nguyên tắc đầu tư tiền mã hóa cực kỳ đơn giản: Trước khi quyết định bỏ tiền vào, bạn phải hiểu rõ mình đang mua gì. Đây không phải là lựa chọn, mà là quy tắc sinh tồn. Đặc biệt sau khi trải qua hàng chục tỷ đô la bị lừa đảo trong năm 2023, nguyên tắc này càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Ý nghĩa cốt lõi của DYOR chính là “Tự nghiên cứu” (Do Your Own Research), thể hiện đặc trưng cơ bản nhất của thế giới tiền mã hóa — trách nhiệm cá nhân. Không ai sẽ chịu trách nhiệm cho khoản lỗ của bạn, cũng không ai cảnh báo bạn sắp gặp phải bẫy. Mọi thứ đều phụ thuộc vào mức độ bạn đã chuẩn bị kỹ lưỡng ra sao.

Tại sao phần lớn mọi người lại thua lỗ trong thị trường tiền mã hóa?

Câu trả lời thường không phải do thị trường tự nó, mà là do cách ra quyết định sai lầm.

Giá của tài sản mã hóa bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố: tiến bộ công nghệ, thay đổi quy định, tâm lý thị trường. Sự biến động này không có vấn đề gì, nhưng vấn đề nằm ở chỗ — kẻ lừa đảo cũng đã nhận thấy những cơ hội này. Họ hứa hẹn bạn “nhân đôi trong ngày”, “đảm bảo lợi nhuận”, “tin nội bộ”, tất cả đều là mồi nhử.

Nguy hiểm thực sự đến từ FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội). Khi bạn thấy một đồng coin tăng giá đột biến, nghe mọi người xung quanh bàn luận, cảm giác lo lắng bắt đầu xâm chiếm lý trí. Lúc này não sẽ bỏ qua phân tích, nhà đầu tư trở thành những kẻ đánh bạc. Kẻ lừa đảo lợi dụng điều này để tạo cảm giác cấp bách: “Mua ngay bây giờ, nếu không sẽ muộn mất.” Kết quả là gì? Tiền của bạn đã vào rồi, dự án bỏ trốn.

Trong năm 2023, lĩnh vực DeFi đã xảy ra những vụ thảm họa như vậy. Fintoch trong tháng 5 đã bị rug pull, cuốn đi 31,6 triệu USD. Họ đã làm gì? Quảng cáo rằng được Morgan Stanley hỗ trợ (giả mạo), hứa hẹn lợi nhuận 1% mỗi ngày (không thể có), CEO thì lại là một diễn viên. Những nạn nhân đều không chịu tìm hiểu kỹ.

Làm thế nào để đánh giá một dự án có đáng để đầu tư không?

Trước khi bắt đầu, hãy tự hỏi bản thân 4 câu hỏi sau:

1. Tôi có thực sự tin rằng dự án này có thể giải quyết vấn đề gì không?

Các dự án thường vẽ ra viễn cảnh, nhưng liệu có thể thực sự đạt được hay không? Đọc whitepaper của họ. Không biết đọc? Học theo định dạng whitepaper của Bitcoin, Ethereum, Solana để hiểu cách trình bày, nắm rõ kế hoạch công nghệ thực sự là gì.

2. Dự án này có cạnh tranh trên thị trường không?

Trên thị trường có thể đã có mười dự án tương tự. Bạn cần xác định điểm khác biệt của dự án này. Nếu không có hoặc điểm khác biệt quá yếu, thì cần cẩn trọng.

3. Đội ngũ dự án có đáng tin cậy không?

Họ là ai? Có thành tích gì trong ngành không? Có thể tìm thấy họ trên LinkedIn không? Hay hoàn toàn ẩn danh? Ẩn danh thường không phải tín hiệu tốt.

4. Có vấn đề gì về pháp lý không?

Các quy định khác nhau theo khu vực. Ở Mỹ, EU, Anh có thể hợp pháp, còn nơi khác thì bị cấm. Bạn phải rõ chính sách của nơi mình sinh sống.

Công cụ nào để hoàn thành việc nghiên cứu này?

• CryptoPanic và CoinGecko: Tin tức theo thời gian thực và phân tích tâm lý
• Chainalysis: Dữ liệu on-chain, xem lượng sử dụng thực tế
• Biểu đồ giá: Phân tích các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến biến động giá

Xem số lượng người dùng hoạt động, khối lượng giao dịch hàng ngày, sự tham gia của cộng đồng. Một đồng coin bị quảng cáo rầm rộ nhưng khối lượng giao dịch trung bình mỗi ngày chỉ vài chục nghìn USD, đáng nghi ngờ.

Những sai lầm của người bị sập trong năm 2023?

Jimbo Protocol trên chuỗi Arbitrum đã cuốn đi 7,5 triệu USD. Các dự án kiểu này đều có chung một mô hình: hứa hẹn lợi nhuận cao + marketing gấp rút.

Deus Finance trên chuỗi BNB bị hack hơn 6 triệu USD do lỗi hợp đồng thông minh. Điều này cũng nhắc nhở chúng ta — rủi ro về mã code cũng cần xem xét.

Chỉ riêng tháng 5 năm 2023, các dự án lừa đảo này đã gây thiệt hại 54 triệu USD. Đây không phải là trường hợp cá biệt, mà là vấn đề hệ thống.

Các tổ chức lớn đã thay đổi quy tắc chơi

Năm 2023, lượng vốn của các tổ chức (quỹ phòng hộ, các tổ chức tài chính lớn) đổ vào nhiều hơn, điều này đã thay đổi toàn bộ hệ sinh thái. Thanh khoản tăng lên, nhưng yêu cầu cũng cao hơn.

Điều này có nghĩa là gì? Nhà đầu tư nhỏ lẻ không thể dựa vào may rủi hay thông tin bất đối xứng để kiếm lời nữa. Bạn phải nghiên cứu như các tổ chức — phân tích thanh khoản thị trường, độ biến động, tính ổn định dài hạn. Đây không còn là lựa chọn nữa, mà là bắt buộc.

DYOR không phải là một đặc quyền xa xỉ

Nếu bạn không nghiên cứu, rủi ro lớn nhất là: tin tưởng sai nguồn, mất toàn bộ vị thế. Nếu bạn đã nghiên cứu, kết quả tồi tệ nhất là đầu tư vào một dự án tầm thường nhưng hợp pháp, có thể không tăng giá đột biến, nhưng ít nhất vốn của bạn an toàn.

Một danh mục đầu tư lành mạnh đến từ nhiều dự án được chọn lọc kỹ lưỡng. Phân tán rủi ro không phải là tham lam, mà là trí tuệ.

Người nghiên cứu và người không nghiên cứu, tỷ lệ sống còn trong thị trường này khác biệt rất lớn.

Các câu hỏi thường gặp

DYOR có thực sự đảm bảo không bị lỗ không?
Không. Nhưng có thể giảm thiểu đáng kể khả năng bị lừa đảo, cũng giúp bạn tránh những cái bẫy rõ ràng.

Trong thị trường chứng khoán cũng cần DYOR không?
Hoàn toàn giống nhau. Nguyên tắc chung, chỉ là tiền mã hóa vô cùng tàn nhẫn hơn.

HODL và FOMO là gì?
HODL là giữ vững không bán, FOMO là sợ bỏ lỡ cơ hội rồi vội vàng vào. Người đầu tiên cần niềm tin, người sau là cảm xúc. Cả hai đều cần kiểm soát lý trí.