Mất cân đối kinh tế của Iraq: Làm thế nào sự phụ thuộc vào dầu mỏ đe dọa ổn định tài chính vào năm 2025

Các nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng khi giá hàng hóa giảm, và Iraq là một ví dụ điển hình về sự dễ tổn thương này. Theo đánh giá mới nhất của Fitch, vị trí tài chính của quốc gia này đang xấu đi rõ rệt, với thâm hụt dự kiến sẽ đạt 9,7 phần trăm GDP vào năm 2025—một mức tăng đột biến so với 2,7 phần trăm ghi nhận vào năm 2024.

Vấn đề Giá Dầu và Suy Giảm Doanh Thu

Sự xấu đi chủ yếu bắt nguồn từ một yếu tố: doanh thu dầu mỏ giảm mạnh trước bối cảnh giá dầu thô yếu hơn. Vì dầu mỏ tạo ra khoảng 90 phần trăm doanh thu chính phủ và chiếm 40 phần trăm tổng GDP, biến động giá cả trực tiếp dẫn đến các cuộc khủng hoảng tài chính. Thêm vào đó, chi tiêu của chính phủ dự kiến sẽ tăng đáng kể khi các nhà hoạch định chính sách tăng chi tiêu trước các cuộc bầu cử quốc hội, một mô hình chu kỳ phổ biến trong các giai đoạn nhạy cảm về chính trị.

Tài Trợ Khoảng Trống: Ngân Hàng Trung Ương và Dự Trữ Tiền Mặt

Iraq đối mặt với thách thức tài chính lớn khi thâm hụt ngày càng mở rộng. Báo cáo của Fitch cho biết phần lớn khoản vay mới của chính phủ sẽ được thực hiện thông qua Ngân hàng Trung ương Iraq qua các mua bán chứng khoán gián tiếp. Chính phủ cũng có thể khai thác dự trữ tiền mặt đáng kể của mình—đạt 17 phần trăm GDP tính đến cuối năm 2024—mặc dù các khoản dự trữ này là hữu hạn. Nếu không có sự thay đổi cấu trúc trong nguồn thu, việc dựa vào tài trợ của Ngân hàng Trung ương có thể gây áp lực lạm phát.

Triển Vọng Trung Hạn: Thâm Hụt Sẽ Tiếp Tục

Sự mất cân đối tài chính này dự kiến không phải là tạm thời. Giả sử giá Brent trung bình $65 mỗi thùng, Fitch dự báo thâm hụt sẽ trung bình 8,8 phần trăm GDP trong giai đoạn 2026-2027. Điều đáng lo ngại hơn, tỷ lệ nợ trên GDP dự kiến sẽ tăng lên 54,1 phần trăm vào cuối năm 2025 và đạt 62,5 phần trăm vào năm 2027—một quỹ đạo nhấn mạnh tính không bền vững của các con đường tài chính hiện tại.

Sản Xuất Dầu: Hồi Phục Trong Tầm Nhìn

Tuy nhiên, vẫn có một điểm sáng tiềm năng. Sản lượng dầu mỏ giảm 6 phần trăm trong năm 2024, xuống còn 3,8 triệu thùng mỗi ngày, phần lớn do các cam kết kiểm soát sản lượng của Opec+ nhằm cân bằng lại quá trình sản xuất quá mức trước đó. Fitch dự đoán sự phục hồi, với sản lượng dự kiến sẽ tăng khoảng 6 phần trăm mỗi năm, đạt trung bình 4,3 triệu thùng mỗi ngày trong khoảng thời gian 2025-2027 khi các cắt giảm tự nguyện của Opec+ giảm dần và xuất khẩu của khu vực Kurdistan tăng lên.

Đầu Tư Đặt Cược Vào Mở Rộng

Iraq đã thiết lập các mối quan hệ đối tác chiến lược để thúc đẩy năng lực sản xuất. Các công ty dầu khí quốc tế lớn—bao gồm Chevron và ExxonMobil của Hoa Kỳ, BP của Vương quốc Anh, và TotalEnergies của Pháp (đã ký một thỏa thuận đa năng trị giá $27 tỷ đô la vào năm 2023)—đang huy động vốn để khai thác thêm trữ lượng. Những cam kết dài hạn này cho thấy niềm tin quốc tế vào tiềm năng sản xuất của Iraq, mặc dù rủi ro thực thi vẫn còn.

Mâu Thuẫn Trong Xếp Hạng

Dù đang phải đối mặt với áp lực tài chính ngày càng tăng, các thách thức quản trị, và sự phụ thuộc duy nhất vào xuất khẩu dầu mỏ, Fitch vẫn giữ xếp hạng phát hành trái phiếu nước ngoài dài hạn ở mức “B-”—một quyết định phản ánh đánh giá thận trọng về khả năng của quốc gia này trong việc thanh toán các nghĩa vụ bên ngoài theo thời gian. Tuy nhiên, các điểm yếu cấu trúc vẫn rõ ràng: nền kinh tế Iraq thiếu đa dạng hóa, rủi ro chính trị vẫn tồn tại, và các ràng buộc tài chính hạn chế các cơ chế điều chỉnh.

Thách thức cốt lõi rõ ràng: sự ổn định tài chính của Iraq phụ thuộc gần như hoàn toàn vào biến động giá dầu và sản lượng khai thác. Nếu không có sự đa dạng hóa kinh tế có ý nghĩa hoặc kỷ luật chi tiêu, tăng trưởng GDP có thể gặp khó khăn trong việc hấp thụ các khoản nợ ngày càng tăng.