Hiểu về FUD: Tại sao từ viết tắt này ảnh hưởng đến biến động thị trường crypto

Trong hệ sinh thái tài sản kỹ thuật số ngày nay với nhịp độ nhanh, khả năng tập trung của người dùng đang giảm sút. Người dùng internet trung bình chỉ dành 47 giây trên một trang web, và hiện tượng này càng trở nên rõ rệt trong thị trường tiền điện tử, nơi các nhà giao dịch khao khát thông tin theo thời gian thực về các khoản holdings của họ. Để bắt kịp, cộng đồng crypto đã chấp nhận một từ vựng viết tắt—HODL, FOMO, và một trong những từ ảnh hưởng nhất: FUD.

Nguồn gốc và định nghĩa của FUD

FUD viết tắt của “fear, uncertainty, and doubt” (sợ hãi, không chắc chắn và hoài nghi). Mặc dù thường liên kết với các loại tiền điện tử như Bitcoin và Ethereum, thuật ngữ này đã tồn tại trước kỷ nguyên tài sản kỹ thuật số hàng thập kỷ. Trong thời kỳ bùng nổ công nghệ những năm 1990, IBM đã sử dụng FUD như một vũ khí marketing, mô tả các chiến thuật mà các tập đoàn công nghệ triển khai để ngăn cản khách hàng mua các sản phẩm của đối thủ. Khái niệm này cuối cùng đã di chuyển vào cộng đồng crypto, nơi nó mô tả bất kỳ câu chuyện tiêu cực, tin đồn hoặc bài báo nào gây hoài nghi về một dự án tiền điện tử hoặc thị trường rộng lớn hơn.

Yếu tố then chốt của FUD là tác động tâm lý của nó—không nhất thiết phải chính xác. Dù dựa trên báo cáo có căn cứ hay chỉ là phỏng đoán thuần túy, chức năng chính của FUD vẫn giữ nguyên: tạo ra lo lắng và do dự trong các thành viên thị trường.

Cách FUD lan truyền qua cộng đồng crypto

Các câu chuyện tiêu cực thường bắt nguồn từ các nền tảng truyền thông phi tập trung. Twitter, Discord và Telegram là nơi ủ mưu, nơi các câu chuyện FUD nhanh chóng lan truyền qua việc chia sẻ và thảo luận. Khi các câu chuyện này đạt được trạng thái lan truyền rộng rãi trên các kênh xã hội, các phương tiện truyền thông tài chính chính thống—Bloomberg, Forbes, Yahoo Finance—thường sẽ khuếch đại thông điệp, mang lại độ tin cậy tổ chức cho câu chuyện gốc.

Sự khuếch đại này tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Khi càng nhiều nhà giao dịch gặp phải câu chuyện tiêu cực, tâm lý thị trường thay đổi, và áp lực bán ra tăng lên. Tốc độ lan truyền của FUD càng nhanh, thì các đợt giảm giá do nó gây ra càng nghiêm trọng. Một câu chuyện phối hợp duy nhất có thể làm mất ổn định toàn bộ các phân khúc thị trường trong vòng vài giờ.

Các sự kiện FUD thực tế đã định hình lại thị trường

Sự sụp đổ của Alameda Research và phá sản FTX

Vào ngày 2 tháng 11 năm 2022, báo cáo điều tra của CoinDesk tiết lộ những chi tiết đáng lo ngại về bảng cân đối kế toán của quỹ hedge crypto Alameda Research. Báo cáo này đã khởi đầu một chuỗi các tiết lộ gây tổn hại: sàn giao dịch tập trung FTX bị cáo buộc đã chuyển khoản tài sản khách hàng cho Alameda Research để bù đắp các khoản lỗ lớn trong giao dịch. Trong vòng vài ngày, FTX thông báo tạm ngưng rút tiền của khách hàng và sau đó nộp đơn phá sản, để lại cho người gửi tiền khoản tiền chưa thu hồi trị giá 8 tỷ đô la.

Vì FTX nằm trong số các sàn giao dịch lớn nhất và nổi bật nhất trong lĩnh vực tiền điện tử, tin tức về sự sụp đổ của nó đã kích hoạt một cơn hoảng loạn toàn thị trường. Cả Bitcoin và altcoin đều trải qua các đợt bán tháo mạnh khi các nhà giao dịch vội vàng thoái lui khỏi các vị thế và bảo vệ phần còn lại của vốn.

Sự đảo chiều của Elon Musk với Bitcoin

Vào tháng 5 năm 2021, CEO Tesla thông báo qua Twitter rằng công ty của ông sẽ không còn chấp nhận Bitcoin làm phương thức thanh toán cho xe hơi nữa, do lo ngại về tác động môi trường của năng lượng proof-of-work của BTC. Thông báo này đã làm chấn động thị trường. Trước đó, Musk từng ủng hộ việc chấp nhận tiền điện tử và đã thúc đẩy mạnh mẽ các đợt tăng giá đột biến của Dogecoin qua các bài đăng trên mạng xã hội.

Sự đảo chiều rõ rệt của ông đã biến tâm lý thị trường trong chốc lát. Giá Bitcoin ngay lập tức giảm gần 10%, cho thấy các nhân vật có ảnh hưởng có thể sử dụng nền tảng của mình để kích hoạt FUD lan rộng.

Tác động tâm lý: Nhà giao dịch phản ứng thế nào với FUD

Hiệu quả của FUD phụ thuộc vào việc các nhà giao dịch có xem câu chuyện tiêu cực là đáng tin cậy và gây thiệt hại thực chất cho các vị thế của họ hay không. Một nhà giao dịch coi câu chuyện FUD là vô căn cứ hoặc chỉ là mối quan tâm tạm thời thường giữ nguyên các khoản holdings của mình. Ngược lại, một nhà giao dịch tin vào tính xác thực của câu chuyện có thể vội vàng thanh lý các vị thế để giảm thiểu thiệt hại.

Tuy nhiên, một số nhà giao dịch có kinh nghiệm có thể biến câu chuyện FUD thành lợi thế của mình. Khi bán tháo hoảng loạn xảy ra sau các tin tiêu cực, các nhà đầu tư đối lập cố ý tích trữ tài sản ở mức giá thấp—chiến thuật thường gọi là “mua dip”. Một số khác sử dụng các công cụ phái sinh như perpetual swaps để kiếm lợi từ dự đoán giảm giá, về cơ bản đặt cược vào xu hướng giảm do hoảng loạn gây ra.

Phân biệt FUD và FOMO: Hai mặt đối lập của tâm lý thị trường

FOMO—“fear of missing out” (sợ bỏ lỡ cơ hội)—là phản ứng ngược lại của FUD. Trong khi FUD sử dụng nỗi sợ hãi và hoài nghi, FOMO thúc đẩy lòng tham không kiểm soát và cảm giác cấp bách. FOMO thường xuất hiện khi các yếu tố tích cực xuất hiện: một quốc gia chấp nhận Bitcoin làm tiền tệ hợp pháp, các người nổi tiếng ủng hộ các dự án blockchain, hoặc các thông báo về sự chấp nhận của các tổ chức lớn.

Trong các đợt tăng giá do FOMO thúc đẩy, các nhà giao dịch bán lẻ vội vàng mở vị thế, sợ bỏ lỡ các khoản lợi nhuận lớn. Một số tận dụng cơn sốt này bằng cách thoát khỏi các khoản holdings với giá cao, rồi chờ đợi sự hưng phấn giảm xuống để vào lại với giá thấp hơn. Các nhà day trading đôi khi theo đà FOMO để kiếm lợi từ sự hưng phấn tạm thời này.

Theo dõi và đo lường mức độ FUD trên thị trường

Các nhà giao dịch dựa vào nhiều nguồn dữ liệu để theo dõi FUD trong thời gian thực. Các nguồn tin trên mạng xã hội là hệ thống cảnh báo chính, với các câu chuyện lớn thường xuất hiện trên Twitter hoặc Telegram trước khi lan ra các phương tiện chính thống.

Ngoài các nền tảng cộng đồng, các công cụ định lượng giúp đánh giá tâm lý thị trường. Chỉ số Sợ Hãi & Tham lam Crypto, do Alternative.me duy trì, cho điểm hàng ngày từ 0 đến 100. Điểm gần 0 thể hiện sự sợ hãi cực độ và FUD nặng nề; điểm gần 100 cho thấy sự lạc quan quá mức và lòng tham. Các nhà giao dịch có thể so sánh chỉ số này với các chỉ báo kỹ thuật như Chỉ số Biến động Crypto (CVI), đo lường biến động giá trung bình của các tài sản kỹ thuật số. Các mức CVI cao thường cho thấy hoạt động FUD tăng cao trên thị trường.

Chỉ số thống trị của Bitcoin cũng cung cấp cái nhìn về tâm lý rủi ro. Chỉ số này thể hiện phần trăm vốn hóa thị trường tổng của Bitcoin trong tổng vốn hóa thị trường tiền điện tử. Điểm thống trị cao cho thấy các nhà giao dịch đang chuyển vốn vào các tài sản lớn nhất, ít biến động nhất—một tư thế phòng thủ thường đi kèm với FUD tăng cao. Ngược lại, giảm điểm thống trị có thể cho thấy các nhà giao dịch đang tự tin hơn và phân bổ vào các altcoin nhỏ hơn.

Kết luận thực tế

Đối với bất kỳ ai điều hướng thị trường tiền điện tử, việc hiểu rõ thuật ngữ FUD là điều cần thiết để diễn giải hành vi và sự thay đổi tâm lý thị trường. Nhận biết khi nào các câu chuyện dựa trên nỗi sợ hãi đang chi phối giá cả—thay vì các yếu tố cơ bản—giúp các nhà giao dịch đưa ra quyết định có chủ đích hơn về các vị thế của mình. Dù bạn phản ứng với FUD bằng cách thận trọng, tích trữ ngược hoặc sử dụng các chiến lược phòng hộ, nhận thức về lực lượng mạnh mẽ này luôn là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại các sai lầm giao dịch dựa trên cảm xúc.