Bão tuyển chọn ETF crypto 2026: "kệ trung tải thanh lý" sắp kích hoạt?

Tiêu chuẩn niêm yết chung của SEC được phê duyệt hôm 17/9 đã rút gọn quy trình ra mắt ETF crypto xuống 75 ngày, mở ra tương lai với hàng trăm sản phẩm mới. Bitwise dự báo hơn 100 ETF gắn crypto sẽ xuất hiện trong năm 2026. Tuy nhiên, chuyên gia ETF cấp cao James Seyffart từ Bloomberg đã nêu một cảnh báo sắc: “Làn sóng thanh lý sẽ là bài toán không tránh khỏi.”

Đây là một câu chuyện kép: bên ngoài là sự bùng nổ về số lượng sản phẩm, bên trong là cuộc sàng lọc tàn khốc mà lịch sử của ETF cổ phiếu đã chứng minh.

Tiền lệ từ thị trường truyền thống

Khi SEC áp dụng tiêu chuẩn tương tự cho ETF chứng chỉ và trái phiếu năm 2019, số lượng ETF ra mắt hàng năm tăng từ 117 lên 370. Nhưng chỉ trong hai năm sau, hàng chục quỹ vừa phải đóng cửa vì không đủ quy mô. Cuộc chiến phí diễn ra khốc liệt, và những sản phẩm nhỏ lẻ không thể cạnh tranh được với các đối thủ lớn.

Crypto hiện đang bước vào cùng một “thí nghiệm”, nhưng bối cảnh xuất phát là khó khăn hơn nhiều.

Điểm nghẽn mà tiêu chuẩn chung không thể giải quyết

Quy định mới rút ngắn thời gian phê duyệt, nhưng nó không chạm được tới vấn đề chết người: thanh khoản và lưu ký.

Coinbase hiện đang nắm quyền kiểm soát với tư cách nhà lưu ký chính, chiếm khoảng 85% thị phần ETF Bitcoin toàn cầu. Sự tập trung này vừa là doanh thu ổn định, vừa là rủi ro hệ thống. US Bancorp, Citi và State Street đã bắt đầu thăm dò khả năng tham gia, nhưng câu hỏi chính vẫn chưa có lời đáp: liệu thị trường có chấp nhận việc 85% dòng vốn ETF phụ thuộc vào một công ty duy nhất?

Cho các đồng coin có thanh khoản cao như Bitcoin, Ethereum và Solana, bài toán này không phải vấn đề lớn. Nhưng với các tài sản nhỏ hơn, đó là “kệ trung tải thanh lý” sắp kích hoạt.

Cơ chế “in-kind swap” tạo ra ma sát mới

Lệnh in-kind swap của SEC ngày 29/7 cho phép các quỹ thanh toán bằng chính đồng coin thay vì tiền mặt, giảm sai lệch theo dõi giá. Tuy nhiên, nó buộc các authorized participant (AP) phải tự tìm nguồn cung, lưu giữ và xử lý vấn đề thuế.

Với BTC và ETH, việc này vẫn trong tầm kiểm soát. Nhưng khi ETF nắm giữ token vốn hóa nhỏ với nguồn vay hạn chế, nhu cầu tăng đột ngột sẽ đẩy giá premium lên tới khi AP tìm được đủ nguồn cung. Nếu nguồn vay biến mất trong giai đoạn biến động, AP sẽ dừng tạo mới chứng chỉ, và mức premium có thể kéo dài vô thời hạn.

Cuộc chiến phí: những người sống sót và những kẻ chết

Các ETF Bitcoin ra mắt năm 2024 đã áp mức phí chỉ 20–25 điểm cơ bản, thấp hơn một nửa so với thế hệ trước. Khi kệ sản phẩm ngày càng chật chội, các nhà phát hành sẽ tiếp tục cắt phí sâu hơn ở các sản phẩm chủ lực, khiến “đuôi dài” không còn khả năng cạnh tranh.

Những ETF dễ bị loại trừ nhất là:

• Các quỹ đơn tài sản trùng lặp với phí cao
• Các sản phẩm chỉ số ngách
• Các chủ đề đầu tư mà thị trường cơ sở biến động nhanh hơn khả năng thích ứng của cấu trúc ETF

Seyffart dự báo làn sóng thanh lý sẽ bắt đầu vào cuối 2026 hoặc đầu 2027. Những quỹ có quy mô dưới 50 triệu USD thường không đủ doanh thu để trang trải chi phí và buộc phải giải thể trong vòng hai năm.

Hai lộ đi khác nhau cho Bitcoin/Ethereum và các altcoin

Với BTC, ETH và SOL, động lực hoàn toàn đảo chiều. Nhiều lớp ETF hơn sẽ làm sâu sắc mối liên kết giữa thị trường giao ngay và phái sinh, thu hẹp chênh lệch giá và củng cố vai trò của chúng là tài sản thế chấp cốt lõi. Bitwise cho rằng các ETF có thể hấp thụ hơn 100% lượng cung mới, tạo ra vòng phản hồi tích cực: hệ sinh thái ETF lớn hơn, thị trường vay mượn dày hơn, chênh lệch giá hẹp hơn.

Ngược lại, các tài sản thanh khoản thấp sẽ là nơi rạn nứt đầu tiên. Cơ chế thị trường thứ cấp sẽ trở nên không ổn định, mức premium kéo dài sẽ làm các quỹ nhỏ mất lợi thế cạnh tranh, dẫn tới làn sóng thanh lý toàn diện.

Vai trò không thể nhìn thấy của nhà cung cấp chỉ số

Tiêu chuẩn chung gắn điều kiện đủ với các thỏa thuận giám sát và chỉ số tham chiếu. Các nhà cung cấp như CF Benchmarks, MVIS hay S&P đang thống trị mảng này, và các nền tảng phân phối tài sản có xu hướng mặc định lựa chọn những chỉ số quen thuộc, khiến các phương pháp mới, dù vượt trội, cũng rất khó chen chân.

Cuối cùng, thị trường sẽ bùng nổ về số lượng, nhưng quy trình sàng lọc sẽ diễn ra không khoan nhượng. Các tiêu chuẩn chung giúp việc ra mắt ETF crypto trở nên dễ dàng, nhưng chúng không khiến việc duy trì sự sống cho các sản phẩm đó trở nên đơn giản hơn.