Khi Thế Giới Ảo Trở Thành Cứu Cánh Thực: Kỳ Lạ Của Trò Chơi Con Rắn, Tiền Điện Tử Và Cuộc Khủng Hoảng Venezuela

Vài ngày sau khi một quốc gia bị nhào lộn bởi biến động chính trị, một sự kiện khác đang diễn ra ở một thế giới hoàn toàn khác—thế giới các trò chơi điện tử trực tuyến. Con số người chơi RuneScape trực tuyến đồng thời đã vượt qua mốc 258.000, thiết lập kỷ lục trong 25 năm lịch sử của trò chơi. Hai sự kiện tưởng chừng không liên quan này lại được kết nối bởi một sợi dây vô hình: những người từ một quốc gia sắp sụp đổ đã tìm đến những thế giới ảo để sinh tồn. Đây không phải là trùng hợp, mà là hệ quả của một cuộc khủng hoảng kinh tế chưa từng có tiền lệ.

Khi mấy năm trước, cộng đồng quốc tế quan tâm đến giá dầu hay thị trường chứng khoán Venezuela, thì người chơi game lại đang theo dõi sự biến động của vàng ảo, giá vật phẩm và dòng người chơi trong các thế giới trò chơi như OSRS (Old School RuneScape) hay những tựa game khác. Những con số này không chỉ là thống kê trò chơi—chúng là tín hiệu của sự sinh tồn và những lựa chọn tuyệt vọng.

Khi Tiền Tệ Thực Mất Giá, Tiền Ảo Trở Thành Ánh Sáng Hy Vọng

Vài chục năm trước, Venezuela là một trong những nước giàu nhất Nam Mỹ nhờ dự trữ dầu mỏ khổng lồ. Nhưng từ năm 2013, tất cả đều thay đổi. GDP của đất nước sụp đổ liên tiếp, trong giai đoạn 2013-2021, nền kinh tế Venezuela mất đi 75-80% giá trị—một mức suy thoái tồi tệ nhất trên toàn cầu trong gần nửa thế kỷ qua, vượt xa mức độ của Đại Suy Thoái ở Mỹ hay sự sụp đổ của Liên Xô.

Đến năm 2021, con số nói lên tất cả: 95% dân số Venezuela sống dưới mức nghèo, trong đó 77% sống trong cảnh “cùng cực”. Năm 2018, trước cuộc cải cách tiền tệ Bolivar, tỷ lệ lạm phát hàng năm đã vượt quá 48.000%—một con số khó có thể tưởng tượng. Chỉ trong 4 tháng, giá trị của Bolivar so với USD rơi từ 1 triệu:1 xuống 7 triệu:1. Tiền giấy trở thành giấy rác vô giá trị.

Chính trong bối cảnh tuyệt vọng này, người Venezuela phát hiện ra một cơ hội. Trò chơi Old School RuneScape (OSRS)—một phiên bản cũ của RuneScape được phát hành lại từ 2013—có một đặc điểm kỳ lạ: đơn vị tiền tệ trong game, gọi là “Gold”, lại ổn định hơn rất nhiều so với Bolivar. Tỷ giá 1-1,25 triệu Gold:1 USD không chỉ cao hơn mà còn ít dao động hơn tiền tệ thật.

Điều thậm chí còn kỳ lạ hơn nữa: OSRS yêu cầu cấu hình máy tính thấp, chỉ cần một trình duyệt web. Hàng triệu chiếc máy tính Canaima từng được chính phủ Venezuela phân phát cho học sinh vào những năm 2010 bây giờ trở nên công cụ sinh kế. Những chiếc máy chỉ có 2GB RAM, dùng để giáo dục nhưng không thể thay đổi số phận đất nước, lại mở ra một cánh cửa thoát thân trong thế giới ảo.

Rồng Xanh Và Những Thợ Đào Ảo

Từ năm 2017, một hiện tượng bắt đầu xuất hiện trên Reddit: những hướng dẫn cách “săn lùng” những người chơi Venezuela tại một khu vực gọi là “Đông Rồng”. Đây là nơi xuất hiện loài quái vật “Rồng Xanh”—một mục tiêu có thể bị sát hạ lặp đi lặp lại. Người chơi Venezuela tập trung đông đảo tại đây từ 2017-2019, tàn sát rồng không mệt mỏi, thu thập xương rồng và da rồng rơi ra, rồi bán chúng trên thị trường giao dịch để lấy vàng.

Một tiếng tác nghiệp có thể kiếm 500.000 vàng OSRS—tương đương 0,5 USD. Những người chơi cao cấp hơn chặn các boss khác, tăng thu nhập lên 2-3 USD một tiếng. Tưởng chừng không bao nhiêu, nhưng con số này đã vượt lương tháng của hầu hết cử nhân đại học ở Venezuela.

Vài năm đó, truyền thông tiếng Anh phỏng vấn những người chơi Venezuela—họ kiếm được 100 USD trở lên mỗi tháng, trong khi bố mẹ họ chỉ kiếm được khoảng 10 USD. OSRS trở thành phương thức kiếm sống chính, không chỉ đủ sống mà còn có thể nuôi sống cả gia đình, tránh được tác động của đồng Bolivar lâm bệnh.

Nếu ở Hồng Kông có những người giúp việc Philippines lấp đầy nhu cầu lao động, thì trong OSRS lại có những người chơi Venezuela lấp đầy nhu cầu về công nhân tác nghiệp ảo. Ngoài farm rồng, họ còn nhận việc đại luyện kỹ năng, chế tạo vật phẩm. Nhưng không giống như những người giúp việc có thể thong thả tập trung ở quán cà phê, người chơi Venezuela phải sử dụng nhiều tài khoản “burner” để tránh nguy cơ bị khóa tài khoản do công ty Jagex—nhà phát triển OSRS—cấm giao dịch vật phẩm game.

Năm 2019, Venezuela xảy ra một cuộc mất điện toàn quốc. Trong những ngày đó, Rồng Xanh mất đi những thợ săn trung thành nhất, cung cấp xương rồng rơi xuống, giá cả tăng vọt. Thái độ của cộng đồng game với những người chơi farm Venezuela vừa yêu vừa ghét: một mặt, họ chỉ kiếm sống một cách công bằng, từng trò chơi thủ công như bất kỳ ai; mặt khác, sự tồn tại của họ ảnh hưởng đến trải nghiệm và cơ chế kinh tế của trò chơi. Trên Reddit, những cuộc tranh luận không ngừng với ẩn danh vừa tàn nhẫn vừa ấm áp.

Sự Rời Đi Và Cuộc Di Cư Thế Giới Thực

Nhưng từ năm 2023, một sự thay đổi bắt đầu xảy ra. Những con bot không cần ngủ, không biết mệt mỏi, bắt đầu tham gia cạnh tranh với những thợ đào ảo. Vàng OSRS bắt đầu mất giá nhanh chóng. Tỷ giá một lần là 100 triệu Gold:1 USD bây giờ chỉ còn 100 triệu:0,16-0,2 USD. Công việc farm không còn lợi nhuận.

Người chơi Venezuela không dừng lại—họ di chuyển. Một số chuyển sang những trò chơi khác như Tibia, Albion OL, World of Warcraft, những tựa game có cơ chế sinh lợi tương tự. Một số khác, tự hỏi “cuộc sống như vậy có đúng không?”, đã kiên quyết rời khỏi thế giới trò chơi ảo, thậm chí rời khỏi đất nước thực tế của mình.

Con số cuối cùng là tàn khốc: khoảng 7,9 triệu người Venezuela đã bỏ trốn khỏi đất nước—một trong những cuộc khủng hoảng tị nạn lớn nhất trong lịch sử Mỹ Latinh và toàn cầu. Một số, như trung gian buôn bán vàng OSRS tên José Ricardo, từng kiếm lợi nhuận từ thế giới ảo, bây giờ có thể đang ở đâu đó trên địa cầu, đặt câu hỏi về sự lựa chọn của riêng họ.

Những Bài Học Từ Sự Kỳ Lạ

Câu chuyện này không chỉ là về một trò chơi hay một quốc gia. Đó là một bức tranh sinh động về cách những con người tìm kiếm sinh kế khi thế giới thực sụp đổ, làm sao một trò chơi con rắn hay những thế giới ảo khác lại trở thành nơi tị nạn kinh tế. Nó cho thấy rằng giới hạn giữa tiền ảo và tiền thật, giữa công việc thực và công việc trong game, giữa quốc gia tuyên bố giàu có và một trò chơi có đơn vị tiền tệ ổn định hơn, rất mong manh.

Người chơi Venezuela không chỉ đánh bại những con rồng trong game—họ đang đối mặt với những con rồng thực tế của kinh tế sụp đổ, chính trị hỗn loạn và tương lai mơ hồ. Khi sự lựa chọn chỉ giữa sống hoặc chết, không còn gì gọi là “lối thoát” mà chỉ là “sự sống sót”. Những thợ đào vàng trong trò chơi con rắn hay OSRS chỉ là những con người đơn giản tìm cách để mình và gia đình sống sót.