Tiền trong DeFi chảy về đâu? Giải mã mô hình tạo doanh thu của tài chính phi tập trung

Khi nhắc đến doanh thu trong ngành tiền điện tử, hầu hết mọi người nghĩ đến các giao thức DeFi như những dự án mới tập. Nhưng thực tế, trong năm 2025, các giao thức DeFi và dự án tiền điện tử khác đã tạo ra hơn 16 tỷ USD doanh thu ròng, gấp đôi con số 8 tỷ USD của năm 2024. Con số này gây shock bởi nó cho thấy ngành tiền điện tử đã chuyển từ giai đoạn “chỉ có token, không có thu nhập” sang thời kỳ “thu nhập thực, doanh thu rõ ràng”. Nhưng câu hỏi đặt ra là: tiền này từ đâu mà ra? Nó chảy đến đâu? Và điều gì sẽ xác định tương lai doanh thu DeFi?

Để trả lời những câu hỏi này, chúng ta cần hiểu ba yếu tố chính tạo nên dòng tiền trong hệ sinh thái DeFi hiện nay: lợi tức từ lãi suất, công nghệ thực thi giao dịch, và kênh phát hành tài sản mới. Mỗi yếu tố đều có cơ chế hoạt động riêng, thu hút một loại người dùng khác nhau, và tạo ra những cơ hội kiếm tiền đặc thù.

Đế chế lợi suất: Tether và Circle vẫn nắm giữ 60% doanh thu DeFi

Tether và Circle, hai nhà phát hành stablecoin lớn nhất thế giới, kiểm soát hơn 60% tổng doanh thu của toàn bộ ngành tiền điện tử trong năm 2025. Con số này thậm chí còn cao hơn năm 2024 (65%), cho thấy lợi thế của họ vẫn vững chắc, mặc dù có những thách thức mới xuất hiện.

Cơ chế tạo doanh thu của họ rất đơn giản nhưng mạnh mẽ: mỗi đồng stablecoin được phát hành đều được bảo đảm bằng tài sản thực—chủ yếu là trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ. Khi lãi suất kho bạc cao, những nhà phát hành này tự động kiếm được lãi suất từ những tài sản đó, tạo thành doanh thu bền vững và có thể dự báo. Phần lớn lợi nhuận này lại được phân phối cho người dùng nắm giữ stablecoin, qua các chương trình staking hoặc chia sẻ phí, khiến việc giữ stablecoin trở thành một cách “bán thụ động” để kiếm lãi.

Tuy nhiên, mô hình này có một điểm yếu chí mạng: nó phụ thuộc hoàn toàn vào lãi suất cơ bản được Cục Dự trữ Liên bang (Fed) quyết định. Năm 2025, Fed bắt đầu chu kỳ hạ lãi suất mới, và nếu xu hướng này tiếp diễn, lợi nhuận từ trái phiếu kho bạc sẽ suy giảm, kéo theo doanh thu của các nhà phát hành stablecoin cũng giảm theo. Chính vì lý do này, nhiều chuyên gia dự báo thị phần doanh thu của stablecoin có thể sẽ rơi xuống dưới 60% trong vài năm tới.

Lớp công nghệ giao dịch: Nơi sinh ra những kỳ lân mới của DeFi

Trong khi lợi nhuận từ stablecoin dần suy yếu, một thị trường hoàn toàn mới đang nổi lên—đó là các sàn giao dịch hợp đồng vĩnh cửu phi tập trung (perp DEX). Năm 2024, loại dự án này hầu như không có doanh thu đáng kể. Nhưng vào năm 2025, bốn nền tảng hàng đầu—Hyperliquid, EdgeX, Lighter, và Axiom—cùng nhau chiếm tới 7-8% tổng doanh thu của ngành, vượt xa tổng doanh thu kết hợp của các phân khúc DeFi truyền thống như cho vay, staking, cầu nối và tổng hợp giao dịch.

Tại sao những nền tảng này lại tăng trưởng nhanh đến vậy? Bí mật nằm ở cách chúng đơn giản hóa hoàn toàn trải nghiệm giao dịch. Không giống DEX giao ngay, nơi người dùng phải chuyển tài sản và thực hiện các bước phức tạp, perp DEX cho phép người dùng giao dịch liên tục và tần suất cao—margin trading, arbitrage, phòng ngừa rủi ro, xây dựng vị thế dài hạn—tất cả đều có thể làm được mà không cần nỗ lực chuyển tiền.

Đằng sau sự đơn giản này là một hệ thống công nghệ cực kỳ phức tạp. Các nền tảng này phải xây dựng máy chủ giao dịch siêu ổn định, không sập dưới áp lực; hệ thống khớp lệnh tự động; cơ chế thanh lý an toàn; và sâu nhất là, họ phải cung cấp đủ độ sâu thanh khoản để phục vụ mọi lệnh giao dịch của người dùng.

Hyperliquid chiếm ưu thế không phải nhờ marketing, mà nhờ thanh khoản dồi dào. Nền tảng này thu hút lượng lớn nhất các nhà tạo lập thị trường (market maker), những người này cung cấp thanh khoản liên tục, từ đó giúp Hyperliquid trở thành sàn giao dịch hợp đồng vĩnh cửu có doanh thu phí cao nhất trong 10 tháng của năm 2025.

Điều trớ trêu là, chính vì những nền tảng này không yêu cầu người dùng hiểu biết sâu về blockchain hay smart contract, mà chỉ hoạt động giống các sàn giao dịch truyền thống mà mọi người quen thuộc, nên chúng mới có sức hút mạnh. Một khi công nghệ ổn định, doanh thu sẽ tự động tăng qua các khoản phí nhỏ từ hàng triệu giao dịch hàng ngày.

Kênh phát hành: Nơi meme coin sinh ra và tạo giá trị

Yếu tố thứ ba tạo doanh thu cho DeFi đến từ các nền tảng phát hành token mới, như pump.fun và LetsBonk. Những nền tảng này không sở hữu bất kỳ meme coin nào, nhưng họ tạo ra cơ sở hạ tầng để mọi người dễ dàng phát hành token mới của riêng mình.

Mô hình này giống hệt như Airbnb hoặc Amazon trong Web2: những công ty này không sở hữu tài sản (nhà, sản phẩm), nhưng bằng cách xây dựng nền tảng với trải nghiệm người dùng tuyệt vời, họ trở thành địa điểm ưa thích của mọi người bán hàng. Tương tự, pump.fun không sở hữu bất kỳ meme coin nào, nhưng chính nó đã trở thành nơi mà gần như tất cả meme coin mới được phát hành. Bằng cách tự động hóa quá trình niêm yết, cung cấp thanh khoản khởi đầu, và đơn giản hóa toàn bộ thao tác, nền tảng này kiếm được phí từ mỗi token được phát hành, tạo ra cơ hội kiếm tiền bền vững từ hiện tượng meme coin.

Cách DeFi phân phối giá trị: Token không còn chỉ là chứng chỉ bỏ phiếu

Một khía cạnh quan trọng không kém cần được đề cập là: bao nhiêu phần trăm trong tổng tiền phí được chia cho người nắm giữ token trước khi giao thức giữ lại?

Năm 2025, tổng phí mà người dùng DeFi đã trả là khoảng 30,3 tỷ USD. Trong đó, doanh thu mà các giao thức giữ lại sau khi thanh toán cho nhà cung cấp thanh khoản là 17,6 tỷ USD. Nhưng con số đáng chú ý là: khoảng 3,36 tỷ USD đã được chuyển trực tiếp cho người nắm giữ token thông qua staking, chia sẻ phí, mua lại token, và đốt token. Tức là 58% tổng phí đã chuyển thành doanh thu giao thức, 20% trả cho người nắm giữ token.

Sự thay đổi này có ý nghĩa sâu xa: token không còn chỉ là chứng chỉ quản trị (governance token), mà đã trở thành yêu sách quyền sở hữu đối với dòng tiền của giao thức. Điều này tạo ra động lực mạnh mẽ cho các nhà đầu tư—họ không chỉ đặt cược vào giá token, mà còn sở hữu một phần doanh thu thực sự của dự án. Chính vì vậy, mô hình này khuyến khích người giữ token tiếp tục nắm giữ lâu dài và thậm chí mua thêm.

Nhìn về năm 2026: Hai câu hỏi quyết định

Dòng tiền trong DeFi năm tới sẽ chảy đến đâu? Có hai câu hỏi cần trả lời:

Thứ nhất, khi Fed tiếp tục hạ lãi suất, lợi nhuận từ trái phiếu sẽ giảm, thị phần doanh thu của các nhà phát hành stablecoin có thể sẽ rơi xuống dưới 60%. Nếu điều này xảy ra, tiền phí sẽ chảy sang đâu?

Thứ hai, khi cấu trúc của lớp giao dịch perp DEX trở nên tập trung hơn (chỉ có vài sàn chiếm phần lớn thị trường), liệu mức thị phần 7-8% của những nền tảng này có thể vượt qua 10% hoặc cao hơn?

Câu trả lời sẽ xác định rõ ràng tương lai của DeFi: liệu ngành này sẽ tiếp tục phụ thuộc vào lãi suất macro, hay sẽ phát triển những nguồn doanh thu độc lập, bền vững hơn. Dù kết quả thế nào, một điều chắc chắn là DeFi đã không còn là ngành chỉ có token mà không có tiền thật—nó đang trở thành một hệ thống tài chính thực sự, nơi mà mỗi USD doanh thu đều có nguồn gốc rõ ràng và mỗi người nắm giữ token đều có quyền tham chia giá trị.