Mark Karpelès về Sống sót, Bí mật và Những nhân vật Bitcoin đã thay đổi mọi thứ

Trong những ngày đầu của tiền điện tử, ít cái tên nào gây tranh cãi và tò mò nhiều như Mark Karpelès. Gần đây, cựu CEO của Mt. Gox đã ngồi xuống để thảo luận về hành trình phi thường của mình qua chương đen tối nhất của crypto—một câu chuyện không thể tách rời với Ross Ulbricht và những góc tối của Bitcoin đã định hình lại toàn bộ ngành công nghiệp. Hôm nay, từ căn cứ tại Nhật Bản, Karpelès đã đi xa hơn nhiều so với những năm tháng hỗn loạn đó, hướng năng lượng doanh nhân của mình vào công nghệ quyền riêng tư và nền tảng trí tuệ nhân tạo phản ánh một đạo đức hoàn toàn khác biệt.

Từ Công ty Hosting đến Người Tiên Phong của Bitcoin

Hành trình của Karpelès vào thế giới tiền điện tử gần như là tình cờ. Quản lý Tibanne, một doanh nghiệp web hosting hoạt động dưới thương hiệu Kalyhost, ông đã nhận được một yêu cầu bất thường vào năm 2010. Một khách hàng người Pháp tại Peru đã tiếp cận ông với một vấn đề: hệ thống thanh toán quốc tế quá hạn chế. Khách hàng này đã phát hiện ra thứ gọi là Bitcoin và tự hỏi liệu có thể xử lý thanh toán theo cách đó không. Karpelès đồng ý, biến công ty của mình thành một trong những nơi đầu tiên chấp nhận tiền điện tử cho dịch vụ.

Quyết định đó lúc đó có vẻ vô hại. Điều mà Karpelès không nhận ra là các máy chủ của ông cũng đang lưu trữ hạ tầng liên quan đến các lực lượng tối tăm di chuyển trong hệ sinh thái Bitcoin. Cụ thể, họ đã lưu trữ một tên miền—silkroadmarket.org—mua một cách ẩn danh bằng bitcoin, sau này liên kết tên ông với Silk Road và người sáng lập khét tiếng của nó. Mối liên hệ này sẽ đeo đuổi ông trong nhiều năm, tạo ra những nghi ngờ cuối cùng vượt ra ngoài phạm vi pháp lý.

Khi Silk Road Gặp Mt. Gox: Mối Liên Hệ Ross Ulbricht

Chợ Silk Road, do Ross Ulbricht điều hành dưới bí danh Dread Pirate Roberts, đại diện cho tất cả những gì Karpelès công khai phản đối. Tuy nhiên, hoàn cảnh đã sớm ràng buộc câu chuyện của hai người. Cảnh sát Mỹ đã điều tra kỹ lưỡng về Karpelès, thậm chí từng nghi ngờ ông chính là Ulbricht. “Thật ra, đó là một trong những lý do chính khiến tôi bị điều tra bởi cơ quan thực thi pháp luật Mỹ, có thể là người đứng sau Silk Road,” Karpelès tiết lộ sau này, nhấn mạnh sự vô lý của nghi ngờ đó.

Mối liên hệ này càng sâu sắc hơn trong phiên tòa của Ross Ulbricht. Khi nhóm luật sư của Ulbricht đưa ra biện hộ, họ tạm thời cố gắng chuyển hướng sự chú ý về phía Karpelès, gợi ý có mối liên hệ giữa ông và thị trường để tạo ra nghi ngờ hợp lý. Chiến thuật này làm nổi bật một thách thức cơ bản mà Karpelès phải đối mặt: hạ tầng kỹ thuật của ông đã bị lạm dụng, nhưng vết nhơ đó rất khó để rửa sạch. Ông đã thực thi các chính sách nghiêm ngặt cấm người dùng Mt. Gox liên quan đến hoạt động bất hợp pháp như mua bán ma túy. “Nếu bạn định mua ma túy bằng Bitcoin, ở một quốc gia mà ma túy là bất hợp pháp, thì bạn không nên,” ông nói rõ ràng.

Xây Dựng Mt. Gox Thành Cổng Đưa Bitcoin Vào Thế Giới

Năm 2011, Karpelès mua lại Mt. Gox từ Jed McCaleb, kỹ sư sau này sáng lập Ripple và Stellar. Việc chuyển nhượng ngay lập tức gặp vấn đề. Giữa lúc ký hợp đồng và nhận quyền truy cập máy chủ, 80.000 bitcoin biến mất. McCaleb bị cáo buộc đã cố tình giữ kín vụ trộm khỏi người dùng. Karpelès thừa hưởng không chỉ một nền tảng mà còn một thảm họa đang chờ xảy ra.

Mt. Gox bùng nổ về độ phổ biến mặc dù nền móng còn nhiều bất ổn. Ở đỉnh cao, sàn giao dịch này chiếm phần lớn các giao dịch bitcoin toàn cầu, là cầu nối chính cho hàng triệu người bước vào thế giới tiền điện tử. Karpelès duy trì lập trường an ninh mà ông đã phát triển tại Tibanne: lọc mạnh các tài khoản liên quan đến hoạt động bất hợp pháp. Ông hiểu rõ các rủi ro về danh tiếng ngay từ đó.

Sự Sụp Đổ: 650.000 Bitcoin và Alexander Vinnik

Thời kỳ Mt. Gox kết thúc thảm khốc vào năm 2014. Các cuộc tấn công hack tinh vi, sau này truy nguồn gốc đến Alexander Vinnik và hoạt động của sàn BTC-e, đã rút sạch nền tảng này một cách có hệ thống. Hơn 650.000 bitcoin—trị hàng tỷ đô la ngày nay—bị đánh cắp. Vụ trộm này đánh dấu một trong những thất bại an ninh lớn nhất của ngành công nghiệp tiền điện tử và gây chấn động ngành trong bối cảnh cố gắng thiết lập tính hợp pháp.

Vinnik cuối cùng bị bắt giữ và truy tố tại Mỹ. Hắn nhận tội liên quan đến vụ hack. Sau đó, một cách không rõ lý do, hắn được trao đổi trong một cuộc trao đổi tù nhân và trở về Nga mà không hề ra tòa, khiến toàn bộ hồ sơ chứng cứ bị phong tỏa. “Cảm giác như công lý chưa được thực thi,” Karpelès phản ánh, một cảm xúc mà nhiều người quan sát chia sẻ. 650.000 bitcoin bị đánh cắp vẫn chưa bao giờ được tìm thấy.

Giam Giữ Tại Nhật Bản: Vũ Khí Tâm Thức

Hậu quả của sự sụp đổ Mt. Gox dẫn đến việc Karpelès bị bắt giữ vào tháng 8 năm 2015 với cáo buộc biển thủ. Những gì xảy ra sau đó là một cuộc thử thách kéo dài mười một tháng rưỡi trong nhà tù Nhật Bản—một phiên tòa của hệ thống pháp lý nổi tiếng về độ khắc nghiệt tâm lý và tính cứng nhắc thủ tục. Trải nghiệm này cung cấp một cái nhìn rõ nét về cách các hệ thống tư pháp khác nhau hoạt động, và mức độ dễ bị tổn thương của một bị cáo nước ngoài.

Trong giai đoạn đầu bị giam giữ, Karpelès đã ở cùng các tội phạm khét tiếng. Thành viên yakuza, buôn bán ma túy, và các đối tượng lừa đảo lấp đầy các buồng giam. Ông dành những ngày đơn điệu dạy tiếng Anh cho các tù nhân khác, những người sau đó gọi ông là “Mr. Bitcoin” sau khi thấy các tiêu đề báo bị kiểm duyệt về ông lan truyền trong hệ thống nhà tù. Một nhân vật tội phạm có tổ chức còn cố gắng tuyển mộ, đưa cho ông một số liên lạc để sử dụng sau khi ra tù. “Dĩ nhiên tôi sẽ không gọi số đó,” Karpelès cười, phản ánh về tính chất siêu thực của hoàn cảnh.

Hệ thống Nhật Bản sử dụng thủ đoạn tâm lý như một công cụ có chủ đích. Cơ quan chức năng sẽ bắt giữ Karpelès nhiều lần theo một chu kỳ nhằm gây mất ổn định: sau 23 ngày giam giữ, ông sẽ được tin rằng sắp được thả, rồi lại đối mặt với lệnh bắt mới khi đến giới hạn. “Họ thực sự khiến bạn nghĩ rằng bạn tự do, và rồi không, bạn không tự do. Đó thực sự là một thử thách về tâm thần,” ông giải thích.

Điều kiện xấu đi sau khi ông chuyển đến Trung tâm Giam giữ Tokyo. Hơn sáu tháng bị giam giữ trong phòng biệt lập cùng các tử tù. Không có liên lạc nào từ bên ngoài trừ khi ông nhận tội, Karpelès đã tự trốn vào các chiến thuật sinh tồn tâm thần: đọc lại sách và viết truyện như các phương pháp đối phó. “Những gì tôi viết thật là tệ. Tôi sẽ không cho ai xem,” ông nói khi được hỏi về những tác phẩm của mình trong giai đoạn đó.

Sự Minh oan Nhờ Ghi Chép Tỉ Mỉ

Với 20.000 trang sổ sách kế toán và một chiếc máy tính bỏ túi cơ bản mua cho vụ án, Karpelès đã lần lượt phá vỡ các cáo buộc biển thủ. Phân tích của ông phát hiện ra 5 triệu đô la doanh thu chưa khai báo chảy qua Mt. Gox—là lỗi kế toán chứ không phải ý định phạm tội. Bằng chứng này đã đóng vai trò quan trọng trong việc ông được tại ngoại sau đó.

Ngược lại, việc giam giữ đã giúp ông phục hồi thể chất. Nhiều năm làm việc quá sức tại Mt. Gox đã gây ra thiếu ngủ mãn tính—thường chỉ ngủ hai giờ mỗi đêm. Lịch trình giam giữ đều đặn buộc ông phải nghỉ ngơi. “Ngủ đêm rất giúp ích. Khi tôi làm việc, tôi quen chỉ ngủ hai giờ một đêm, đó là một thói quen rất xấu,” ông nói. Khi được thả, mọi người đều nhận thấy sự biến đổi của ông: gầy hơn nhiều, khỏe mạnh hơn rõ rệt so với hình ảnh kiệt quệ của giám đốc điều hành cuối cùng của Mt. Gox.

Kết thúc phiên tòa, Karpelès chỉ bị kết án về tội làm giả hồ sơ, không bị truy tố về các cáo buộc biển thủ đã từng khiến ông bị giam giữ. Kết quả này là một sự minh oan có điều kiện, mặc dù không hoàn toàn thoát khỏi những gì nhiều người cho là đúng theo bằng chứng.

Hậu Quả: Từ Chối Giàu Có, Triết Lý Được Tinh Chế

Trong cộng đồng Bitcoin, lan truyền những tin đồn rằng Karpelès sở hữu khối tài sản khổng lồ từ các khoản còn lại của Mt. Gox. Khi giá Bitcoin tăng vọt qua các năm, số bitcoin còn lại từ dự trữ trước khi sụp đổ của nền tảng trở nên vô cùng có giá trị—có thể trị giá hàng trăm triệu hoặc thậm chí hàng tỷ đô la. Karpelès kiên quyết phủ nhận đã nhận phân phối nào. Cấu trúc phá sản của Mt. Gox chuyển sang hình thức phục hồi dân sự, cho phép các chủ nợ yêu cầu giá trị theo tỷ lệ bằng bitcoin.

“Tôi thích dùng công nghệ để giải quyết vấn đề, và tôi không thực sự làm bất kỳ hình thức đầu tư nào. Tôi thích kiếm tiền bằng cách xây dựng các thứ. Việc chỉ nhận phần thưởng cho một thứ vốn dĩ thất bại sẽ cảm thấy rất sai trái, và cùng lúc đó, tôi muốn khách hàng nhận được tiền nhiều nhất có thể,” ông giải thích. Các chủ nợ vẫn đang chờ đợi phân phối, nhiều người trong số họ hiện có thể nhận được nhiều hơn nhiều tính theo đô la nhờ sự tăng giá của Bitcoin.

Xây Dựng Tương Lai: vp.net, shells.com, và Một Tầm Nhìn Khác

Ngày nay, Karpelès hoạt động tại giao điểm của quyền riêng tư và trí tuệ nhân tạo. Với vai trò Giám đốc Giao thức tại vp.net—một VPN sử dụng công nghệ SGX của Intel để cho phép người dùng xác minh mã phía máy chủ bằng mật mã—ông làm việc cùng nhà vận động Bitcoin sớm Roger Ver và Andrew Lee, sáng lập của Private Internet Access. “Đây là VPN duy nhất mà bạn có thể thực sự tin tưởng. Bạn không cần phải tin tưởng nó—bạn có thể xác minh,” ông giải thích, nắm bắt nguyên tắc xác minh toán học hơn là dựa vào uy tín của tổ chức.

Nền tảng điện toán đám mây cá nhân của ông, shells.com, theo đuổi hướng đi táo bạo: phát triển một hệ thống AI chưa được phát hành, cho phép trí tuệ nhân tạo kiểm soát hoàn toàn các máy ảo. Hệ thống có thể cài đặt phần mềm, quản lý liên lạc, và xử lý các giao dịch tài chính qua kế hoạch tích hợp thẻ tín dụng. “Những gì tôi đang làm với shells là trao cho AI một toàn bộ máy tính và quyền tự do trên máy tính đó,” Karpelès mô tả một cách thực tế. Tầm nhìn này gợi ý các hệ thống AI hoạt động với quyền tự chủ thực sự thay vì các tham số được giới hạn cẩn thận.

Triết Lý Bitcoin: Toán Học Hơn Con Người

Khi bàn về các phát triển hiện tại của Bitcoin, Karpelès trình bày một thế giới quan được hình thành qua nhiều năm kiểm tra và thất vọng. Ông chỉ trích các rủi ro tập trung hóa do ETF Bitcoin và ảnh hưởng của các nhân vật như Michael Saylor, người ủng hộ Bitcoin như một tài sản dự trữ của doanh nghiệp. “Đây là một công thức cho thảm họa. Tôi thích tin vào crypto, vào toán học và những thứ khác, nhưng tôi không tin vào con người,” ông nói rõ ràng.

Đánh giá của ông về sự sụp đổ của FTX đi thẳng vào sự thiếu năng lực vận hành: “Họ đã vận hành kế toán bằng QuickBooks cho một công ty có thể trị giá hàng tỷ đô la, thật điên rồ.” Câu nói phản ánh một người đã học được bài học đắng cay về thất bại của các tổ chức và tầm quan trọng của tính kỹ thuật.

Đặc biệt, dù đóng vai trò nền tảng trong ngành công nghiệp tiền điện tử, Karpelès tuyên bố không sở hữu bitcoin cá nhân, mặc dù các doanh nghiệp của ông chấp nhận nó như một phương thức thanh toán. Sự giàu có của ông, như nó tồn tại, đến từ xây dựng chứ không phải giữ.

Từ Bóng Tối của Silk Road Đến Người Tiên Phong Quyền Riêng Tư

Hành trình của Mark Karpelès từ trung tâm của Mt. Gox qua nhà tù Nhật Bản đến vai trò hiện tại là nhà sáng tạo công nghệ quyền riêng tư bao gồm sự tiến hóa của Bitcoin từ một thử nghiệm ngoài lề thành một loại tài sản chính thống. Những năm đầu hosting một tên miền vô tình liên kết với Ross Ulbricht và Silk Road đã đặt ông vào giao điểm giữa những tham vọng hợp pháp của thế giới tiền điện tử và phần tội phạm của nó. Trải nghiệm đó để lại dấu ấn—nghi ngờ, chấn thương pháp lý, tổn thương danh tiếng—mà ít người có thể hồi phục.

Tuy nhiên, tinh thần xây dựng của ông vẫn không thay đổi. Dù là hosting thanh toán Bitcoin năm 2010, vận hành Mt. Gox quy mô lớn, sống sót qua giam giữ Nhật Bản, hay kiến tạo các công cụ quyền riêng tư có thể xác minh ngày nay, Karpelès thể hiện hình mẫu kỹ sư-doanh nhân bị thu hút bởi lời hứa của tiền điện tử. Câu chuyện cuộc đời ông như một bài học cảnh báo về sự dễ tổn thương của hạ tầng, sự mập mờ của các tổ chức, và bóng tối dài của những liên hệ như Ross Ulbricht—nhưng cũng là một minh chứng cho năng lực kỹ thuật, nhất quán về triết lý, và khả năng chuộc lỗi qua xây dựng chứ không phải đầu hàng.