Khủng hoảng cấu trúc khi các vụ giao dịch nội gián liên tiếp bị phơi bày trên thị trường dự đoán

Trong bối cảnh sự phát triển nhanh chóng của thị trường dự đoán, các nghi vấn về giao dịch nội gián liên tục nổi lên. Trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024, các nền tảng như Polymarket đã thể hiện độ chính xác dự đoán cao, được ca ngợi như một “động cơ phát hiện sự thật” trong thị trường dự đoán. Tuy nhiên, các trường hợp sau đó cho thấy, khả năng chính xác này có thể ẩn chứa thông tin đặc quyền. Thị trường thực sự đang phát hiện ra sự thật hay chỉ là nơi các người có thông tin bí mật tìm kiếm lợi ích — câu hỏi này ngày càng trở nên quan trọng đối với các cơ quan quản lý và nhà vận hành nền tảng.

Vụ Tổng thống Maduro: Sốc từ các trường hợp giao dịch nội gián

Đầu năm 2025, một giao dịch lớn xuất hiện trên Polymarket về việc Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro sẽ từ chức vào cuối tháng đó. Thị trường lúc đó đánh giá khả năng này là rất thấp, nhưng các tài khoản mới đã bỏ ra khoảng 3 triệu USD để đặt cược. Đó là một cược rất rủi ro.

Tuy nhiên, chỉ sau vài giờ, mọi thứ thay đổi. Tổng thống Maduro bị bắt giữ và bị truy tố hình sự tại New York. Các tài khoản này đã đóng vị thế với lợi nhuận vượt quá 400.000 USD. Thị trường đã chính xác. Nhưng chính sự chính xác này lại làm nổi bật vấn đề cốt lõi của thị trường dự đoán.

Thông thường, thị trường dự đoán tập hợp các thông tin công khai rải rác, và các người tham gia đặt cược dựa trên niềm tin của mình để cuối cùng hướng tới sự thật. Các biến động trong thăm dò ý kiến, lời nói vô ý của ứng viên, xu hướng chính trị — tất cả đều dựa trên các thông tin công khai này để hình thành giá cả. Nhưng vụ Maduro lại khác. Có khả năng cao là sự chính xác này đến từ thông tin nội bộ, chỉ những người trong cuộc mới biết.

Nếu độ chính xác của thị trường xuất phát từ giao dịch nội gián, thì đó không còn là “phát hiện sự thật” nữa, mà chỉ là ví dụ về việc những người có quyền truy cập thông tin kiếm lợi. Sự phân biệt này trở thành điểm mấu chốt trong việc các cơ quan quản lý giám sát thị trường dự đoán.

Vụ kiện Zelensky: Chuỗi các vấn đề do thiếu quản trị

Nếu vụ Maduro làm lộ rõ vấn đề chênh lệch thông tin, thì vụ kiện Zelensky lại làm rõ hơn về những thiếu sót trong quản trị nền tảng.

Năm 2025, một cược kỳ lạ xuất hiện trên Polymarket: “Tổng thống Zelensky của Ukraine có mặc vest vào tháng 7 không”. Thị trường này thu hút hàng trăm triệu USD giao dịch. Ban đầu chỉ là trò đùa, nhưng sau đó nó trở thành một cuộc khủng hoảng quản trị.

Tổng thống xuất hiện công khai trong một bộ vest của nhà thiết kế nổi tiếng. Các phương tiện truyền thông và chuyên gia thời trang đều gọi đó là vest. Tuy nhiên, oracle (công cụ xác nhận kết quả) của thị trường — gọi là Manhattan Machine — đã bỏ phiếu “Không”.

Điều quan trọng là tại sao lại có thể có kết quả như vậy. Một số lượng nhỏ các chủ token lớn đã đủ quyền bỏ phiếu trong oracle. Họ có lợi ích phù hợp với kết quả phản đối, và đã dùng quyền của mình để thúc đẩy kết quả có lợi cho họ. Điều này không phải do hệ thống hoạt động sai, mà là do hệ thống được thiết kế như vậy.

Nếu phần thưởng cho việc nói dối cao hơn phần thưởng cho việc trung thực, thì hệ thống sẽ khuyến khích nói dối. Đây không phải là thất bại của hệ thống, mà là vấn đề về cấu trúc động lực. Trường hợp này rõ ràng cho thấy, dự đoán thị trường có thể tiềm ẩn rủi ro về quản trị.

Khi độ chính xác trở thành tín hiệu nguy hiểm

Các người ủng hộ thị trường dự đoán cho rằng, ngay cả khi có giao dịch nội gián, thị trường sẽ phản ứng sớm và giúp các người tham gia khác điều chỉnh dự đoán. “Thông tin nội gián giúp thúc đẩy sự thật” — đó là lý thuyết.

Tuy nhiên, lý thuyết này sụp đổ về mặt logic trước khi thực hành. Nếu thị trường phản ánh chính xác các chi tiết về chiến dịch quân sự rò rỉ, thông tin mật, hoặc các lịch trình nội bộ của chính phủ, thì thị trường đó không còn là thị trường công khai dành cho công chúng nữa, mà trở thành nền tảng giao dịch bóng tối của các thông tin mật.

Việc thưởng cho khả năng phân tích tốt hơn hoặc truy cập quyền lực là khác biệt căn bản. Các thị trường có ranh giới mờ nhạt này sẽ dễ bị các cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ. Thay vì “không chính xác”, thì chính xác quá mức theo nghĩa sai lệch mới là vấn đề.

Thị trường dự đoán phổ biến và phản ứng của cơ quan quản lý

Tầm quan trọng của các trường hợp này không chỉ nằm ở quy mô tài chính, mà còn trong bối cảnh thị trường dự đoán ngày càng trở thành xu hướng chính thống.

Giá trị của Polymarket đã đạt khoảng 9 tỷ USD, và các cổ đông của NYSE đã đề xuất mua lại chiến lược với giá trị lên tới 2 tỷ USD. Các nền tảng như Kalshi và Polymarket có khối lượng giao dịch hàng năm hàng trăm triệu USD, trong đó riêng Kalshi đã xử lý khoảng 24 tỷ USD giao dịch vào năm 2025. Thị trường đã bước vào giai đoạn các nhà đầu tư Wall Street bắt đầu xem xét tham gia.

Đáp lại sự phát triển này, các nhà lập pháp như Hạ nghị sĩ Rich Torres đã đề xuất dự luật xử lý giao dịch nội gián không chỉ như “cơ hội đi trước”, mà còn như một hành vi vi phạm tương đương với cá cược không hợp pháp dựa trên thông tin. Trọng tâm chuyển từ “không chính xác” sang “chính xác quá mức” do thông tin nội gián cung cấp, và bản chất như một sản phẩm tài chính cờ bạc.

Tách rời khỏi hình ảnh của một cỗ máy sự thật

Điều cốt lõi của các tranh luận này là ngành công nghiệp đã tự nhận mình là “động cơ phát hiện sự thật cao cả” của thị trường dự đoán. Nhưng chính hình ảnh này lại là nguồn gốc của nhiều vấn đề.

Thị trường dự đoán về bản chất chỉ là một sản phẩm tài chính để đầu tư vào các sự kiện chưa xảy ra. Nếu dự đoán chính xác, sẽ có lợi nhuận; nếu không, sẽ thua lỗ. Dù hoạt động trên blockchain hay thu hút sự quan tâm của các nhà kinh tế học, tính chất cơ bản này không thay đổi.

Nếu chấp nhận thị trường dự đoán là một sản phẩm tài chính rủi ro cao, thì có thể xây dựng khung quy định rõ ràng và thiết kế đạo đức hơn. Ngược lại, nếu cứ giữ hình ảnh “máy móc sự thật”, thì mỗi lần có vấn đề về quản trị, nó sẽ như một cuộc khủng hoảng tồn tại, và không thể tiến bộ căn bản.

Nếu thừa nhận rằng mình vận hành các sản phẩm cờ bạc, thì việc cờ bạc diễn ra sẽ không còn gây ngạc nhiên. Các vấn đề về xung đột lợi ích của người tham gia, khả năng thao túng oracle, dòng chảy thông tin nội gián — tất cả sẽ có các biện pháp đối phó thực chất hơn.

Kết luận: Làm rõ giá trị và giới hạn của thị trường

Không phản đối thị trường dự đoán về mặt bản chất. Trong các tình huống không chắc chắn, đây là một trong những phương pháp trung thực nhất để thể hiện niềm tin của người tham gia. Nó còn có thể phát hiện sớm các dấu hiệu bất ổn xã hội hơn các cuộc thăm dò ý kiến truyền thống.

Tuy nhiên, không nên tô vẽ quá mức thực tế của nó. Thị trường này không phải là “động cơ nhận thức”, mà đơn thuần là các sản phẩm tài chính liên kết với các sự kiện trong tương lai. Trong bối cảnh các vụ việc giao dịch nội gián liên tiếp, việc nhận thức đúng bản chất này là cấp bách.

Để khai thác đúng giá trị thực của thị trường, cần có khung quy định chặt chẽ hơn và các nguyên tắc thiết kế rõ ràng, đạo đức. Các biện pháp như tăng cường minh bạch oracle, quản lý xung đột lợi ích, giám sát chặt chẽ giao dịch nội gián — chính những điều này mới giúp thị trường dự đoán có nền tảng bền vững.