Kỳ lạ quá! $BTC từ 120.000 giảm xuống còn 70.000, tôi lại thấy sự phân chia cuối cùng giữa “Nhà thờ lớn” và “Sòng bạc”

Khi $BTC giảm từ đỉnh 120.000 USD xuống quanh mức 70.000 USD, cảm xúc hoảng loạn trên thị trường lại trỗi dậy. Trong những biến động giá mạnh, tôi thường suy nghĩ về một câu hỏi mang tính bản chất hơn: Trong thị trường này, những phần nào giống như sòng bạc, những phần nào đang xây dựng nhà thờ lớn.

Trò chơi giá ngắn hạn thường cung cấp phản hồi dopamine tức thì, còn những thứ quyết định lợi nhuận dài hạn thường là những thứ cần đầu tư liên tục hàng chục năm, ít nổi bật trong ngắn hạn. Gần đây tôi xem một đoạn video về “siêu việt”, giúp tôi có cái nhìn hệ thống hơn về phép ẩn dụ này. Nhiều tranh cãi đầu tư không phải xuất phát từ sự thiếu thông tin, mà là sự khác biệt về cấp độ nhận thức. Đứng trong sòng bạc, bạn chỉ thấy chip và tỷ lệ cược; đứng trong nhà thờ, bạn thấy thời gian, đức tin và sự hợp tác.

Nhận thức về đầu tư có thể chia thành ba cấp độ sơ bộ. Cấp độ đầu tiên là nhận thức bản năng, hoàn toàn dựa trên bản năng, theo đuổi đà tăng, bán tháo khi giảm, dựa vào phản hồi tức thì, kết quả thường là bị thu hoạch lặp đi lặp lại.

Cấp độ thứ hai là nhận thức lý trí. Nhà đầu tư bắt đầu đọc báo cáo tài chính, tính toán định giá, xây dựng mô hình, chú ý đến doanh thu, lợi nhuận và lợi thế cạnh tranh. Đây là nền tảng của đầu tư giá trị truyền thống, nhưng con đường này cần thiết mà chưa đủ. Quá lý trí có thể dẫn đến sự phụ thuộc vào con đường đã đi, giống như Nokia ngày xưa, có thể tính toán chính xác chi phí điện thoại cảm ứng cao, trải nghiệm chưa hoàn thiện, nhưng hoàn toàn không nhận ra Apple đang định nghĩa lại loài điện thoại.

Cấp độ thứ ba là nhận thức siêu việt. Nhà đầu tư cần xuyên qua dữ liệu tài chính, nhận diện xem doanh nghiệp có mang sứ mệnh vượt ra ngoài lợi nhuận ngắn hạn hay không. Sứ mệnh thực sự có thể tập hợp hợp tác quy mô lớn dài hạn, thu hút nhân tài hàng đầu — những người thường không thiếu tiền, nhưng khao khát ý nghĩa công việc. Những doanh nghiệp này có thể biến người dùng từ khách hàng thành tín đồ, người ta mua không chỉ sản phẩm mà còn là cảm giác đồng thuận và thuộc về. Họ không chỉ kinh doanh, mà còn thúc đẩy một câu chuyện dài hạn đủ lớn.

Làm thế nào để xác định một sứ mệnh có thực hay không? Không phải tất cả tầm nhìn đều xứng đáng gọi là như vậy. Có thể xem xét qua ba chiều: đội ngũ sáng lập có sẵn sàng hy sinh lợi nhuận ngắn hạn vì mục tiêu dài hạn không; sứ mệnh này có truyền thống lâu dài hàng chục năm, chứ không phải tạm thời ghép lại khi huy động vốn; và nếu công ty biến mất, thế giới có mất đi giá trị quan trọng nào không — giá trị xã hội mà nó tạo ra rõ ràng lớn hơn lợi nhuận thương mại mà nó thu về.

Vậy, đầu tư giá trị có còn giữ nguyên cách làm trong thời đại AI không? Tôi nghĩ nó cần nâng cấp. Tôi đã gửi danh mục của mình cho AI phân tích, tự cho là đầu tư giá trị, nhưng bị đánh giá là “đầu tư xu hướng tăng trưởng dựa trên nhận thức cao kèm theo đòn bẩy và quyền chọn”. Điều này khiến tôi suy nghĩ lại.

Đầu tư giá trị truyền thống nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh bền vững, còn nhận thức siêu việt chú trọng hơn vào “hiệu ứng đèn hiệu” — một doanh nghiệp có chiếu sáng một không gian giá trị hoàn toàn mới hay không. Điều này yêu cầu chúng ta chuyển từ tính toán giá trị sang nhận diện câu chuyện. Đầu tư giá trị cổ điển là mua với chiết khấu để có độ chắc chắn, còn nhận thức siêu việt là đánh giá xem những thứ trị giá một đồng có thể trở thành trăm đồng trong tương lai vì chúng đang mở ra một lục địa mới.

Vì vậy, biến động thị trường lại trở thành người bạn. Khi $BTC giảm, khi thị trường nghi ngờ những công ty đầu tư lớn dài hạn nhưng lợi nhuận ngắn hạn mơ hồ, đó thường là giai đoạn phân biệt rõ nhất giữa nhận thức siêu việt và nhận thức lý trí chính thống, cũng là cửa sổ đáng để quan sát và nghiên cứu sâu hơn. Dựa trên đó, tôi vẫn lạc quan về $BTC, nó giống như một câu chuyện dài hạn cần thời gian để xác thực, chứ không phải một giao dịch cần mua bán liên tục.

Những người xây dựng nhà thờ lớn trong đầu tư giống như những người đồng hành, chứ không phải giao dịch. Điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn kiểu nông dân, chấp nhận giai đoạn dài không có phản hồi. Nhà đầu tư nhỏ lẻ như cây cối, khao khát ánh sáng mặt trời và biến động giá mỗi ngày; nhà đầu tư hàng đầu như những người xây nhà thờ, suy nghĩ theo quy mô hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Vị trí sinh thái càng cao, khả năng chịu đói và thiếu phản hồi càng lớn.

Các công ty đương đại nào có đặc điểm siêu việt này? Tôi nghĩ đến vài ví dụ, đặc biệt là các doanh nghiệp của Elon Musk. Tôi rất mong chờ SpaceX niêm yết trong năm nay.

SpaceX kiên trì sứ mệnh cuối cùng là định cư trên sao Hỏa, dùng nguyên lý đầu tiên để tái cấu trúc chi phí hàng không vũ trụ, xây dựng độc quyền về khả năng vận chuyển. Giá trị thực của nó không nằm ở doanh thu mỗi lần phóng, mà ở khả năng công nghệ này cuối cùng có thể đưa loài người tiến tới sinh tồn liên hành tinh hay không.

Tesla đang cố gắng thoát khỏi giới hạn tăng trưởng tuyến tính cố hữu của ngành sản xuất, liên tục đầu tư vào tự lái hoàn toàn và trí tuệ thể chất. Về bản chất, nó đang đặt cược vào việc AI sẽ tái cấu trúc năng suất của thế giới vật chất như thế nào, liệu có xảy ra theo cấp số nhân hay không.

$BTC xây dựng một mạng lưới giá trị dựa trên sự đồng thuận toán học chứ không dựa vào tín dụng tập trung. Nó chứng minh rằng ngay cả khi không có CEO, không có báo cáo tài chính, chỉ dựa vào mã nguồn và niềm tin chung, vẫn có thể duy trì một nền kinh tế trị giá hàng nghìn tỷ đô la. Mỗi lần giảm mạnh, phần lớn là để đẩy ra các nhà đầu cơ ngắn hạn, đồng thời củng cố niềm tin dài hạn.

NVIDIA đã dành gần mười lăm năm liên tục thúc đẩy hệ sinh thái tính toán tích hợp phần mềm và phần cứng, dần dần chuyển đổi mô hình tính toán từ tính toán chung sang tính toán tăng tốc, cuối cùng đứng ở vị trí hạ tầng nền tảng của thời đại AI.

Palantir đã dành 17 năm trong chu kỳ không niêm yết để mài giũa hệ thống cốt lõi, tập trung giải quyết các vấn đề dữ liệu phức tạp nhất, xây dựng vị trí sinh thái không thể thay thế trong quốc phòng và các ngành công nghiệp then chốt. Giá trị của nó không nằm ở doanh thu quý, mà ở khả năng trở thành nền tảng của thế giới số.

OpenAI và Anthropic lấy mục tiêu mang lại lợi ích cho toàn nhân loại bằng trí tuệ nhân tạo tổng quát làm trung tâm, liên tục tập hợp các nhà khoa học hàng đầu để nghiên cứu dài hạn, tạo lợi thế dẫn đầu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo chung. Giá trị dài hạn của họ không phụ thuộc vào mô hình doanh thu hiện tại, mà vào việc có thực sự định hình thế hệ AGI tiếp theo hay không.

Làm thế nào để tìm ra các mục tiêu thế hệ tiếp theo này? Thứ nhất, cần tìm những doanh nghiệp hiện tại bị đánh giá thấp, thậm chí bị chế nhạo. Những doanh nghiệp có siêu việt ban đầu rất giống truyện viễn tưởng, có thể bị xem là trò đùa. Giống như Nokia từng chế nhạo Apple, ông Toyoda Akio cũng từng nhiều lần công khai cho rằng đường lối điện khí hóa của Tesla là thổi phồng quá mức, cho rằng xe điện không thực tế, nhiên liệu hydro và hybrid mới là hướng đi đúng — giờ đây, nhận định đó đã sai.

Thứ hai, quan sát hướng di chuyển của nhân tài. Không phải dòng chảy theo lợi ích ngắn hạn, mà là liệu các kỹ sư và nhà khoa học hàng đầu có sẵn sàng giảm lương để gia nhập, hay vốn dài hạn có sẵn sàng hỗ trợ theo cách phi tiêu chuẩn. Thường thì điều này thuyết phục hơn bất kỳ chỉ số tài chính nào, và chính là lý do nhiều kỹ sư hàng đầu muốn gia nhập SpaceX.

Thứ ba, xem xét hệ sinh thái nhà phát triển có thịnh vượng không. Cộng đồng nhà phát triển, các doanh nghiệp khởi nghiệp và hoạt động nghiên cứu xung quanh là những tín hiệu then chốt về ngoại lực tích cực dài hạn. Một hệ sinh thái phát triển mạnh mẽ sẽ thúc đẩy hệ thống phát triển thịnh vượng. Một trong những lý do khiến Apple AR glasses chưa thành công lớn là hệ sinh thái nhà phát triển nội bộ của họ không sôi động như các ứng dụng di động.

Thứ tư, chấp nhận sự mơ hồ và phi tuyến tính hiện tại. Chúng có thể chỉ có đầu tư và tầm nhìn trong thời gian dài, rồi sau một điểm tới hạn sẽ bùng nổ tập trung. Nhớ lại lời CEO NVIDIA Huang Renxun từng đi dự hội nghị Xiaomi để vận động ủng hộ, giờ đây nhìn lại, cảm xúc sâu sắc hơn.

Giữ tỉnh táo giữa tiếng ồn của sòng bạc, có ba điểm cần nhắc đi nhắc lại. Cảnh giác với sự tự mãn của lý trí: dùng một mô hình hoàn hảo để chứng minh nhà đột phá bị định giá quá cao, thường là thời điểm nguy hiểm nhất, vì nhà đột phá vốn không được định giá như vậy.

Để thời gian tham gia vào quá trình đánh giá: sứ mệnh thực sự, trong ngắn hạn thường có vẻ vô lý, trong dài hạn mới trở nên hợp lý. Bạn cần chờ đợi để hoa nở từ từ, kiên nhẫn nuôi dưỡng.

Giữ kiên nhẫn ở những nơi không ai quan tâm: khi câu chuyện bị chế nhạo, giá thấp, đó thường là cửa sổ để nghiên cứu và xây dựng vị thế. Khi nó trở nên phổ biến, thậm chí mọi người bắt đầu tham gia, có thể đã đến lúc rút lui hoặc tự hỏi liệu mình có đánh giá sai về tính siêu việt của nó hay không.

Các doanh nghiệp thực sự xuất sắc về dài hạn gần như đều có nguyên tắc tiên phong. Tổ chức có sứ mệnh siêu việt, dù hiện tại còn yếu, vẫn có khả năng lớn hơn để trưởng thành theo thời gian. Tổ chức mất sứ mệnh, dù ngày hôm nay mạnh mẽ, thì suy thoái chỉ còn là vấn đề thời gian. Apple thời Steve Jobs thuộc về nhóm đầu, còn Apple dưới sự lãnh đạo của Cook thì giống nhóm sau, rõ ràng khác biệt lớn.

Trong thị trường đầy tiếng ồn của sòng bạc, việc nhận diện và đồng hành dài hạn cùng những người vẫn đang xây dựng nhà thờ lớn, không bị dao động bởi biến động ngắn hạn, không phản bội đánh giá dài hạn vì lợi nhuận trước mắt, có thể là khả năng đầu tư quý giá nhất và quan trọng nhất của thời đại này.

Cuối cùng, tôi muốn nói rõ rằng, bản thân tôi vẫn đang trong giai đoạn học hỏi sơ khai, chưa thể sánh bằng các nhà đầu tư kỳ cựu về độ sâu. Những suy nghĩ trên có thể còn thiếu sót, không khuyên các nhà đầu tư chưa hiểu rõ nên theo đuổi mù quáng. Loại hình đầu tư này cực kỳ rủi ro, cần thận trọng tối đa, vì có thể dẫn đến thua lỗ lớn.

Theo dõi tôi để nhận thêm phân tích và nhận định thị trường tiền mã hóa, Web3 và tài chính!