Hiểu về sự yếu kém của các loại tiền tệ toàn cầu: 10 loại tiền tệ rẻ nhất thế giới và câu chuyện kinh tế của chúng

Khi chúng ta nói về các loại tiền tệ mạnh nhất hoặc yếu nhất thế giới, thực chất chúng ta đang bàn về những lực lượng vô hình định hình thương mại quốc tế, chi phí đi lại và cơ hội đầu tư. Trong khi đồng đô la Mỹ chiếm lĩnh sân khấu toàn cầu với vai trò là đồng tiền được giao dịch nhiều nhất—đồng chuẩn để đo lường các loại tiền khác—thì vẫn tồn tại một cực khác: các quốc gia nơi đồng tiền rẻ nhất thế giới chỉ bằng fractions của một đô la. Ở một số quốc gia, bạn cần hàng chục nghìn đơn vị tiền tệ chỉ để bằng một đô la Mỹ.

Hiểu rõ các loại tiền tệ rẻ nhất toàn cầu tiết lộ nhiều điều về sức khỏe kinh tế, ổn định chính trị và tác động lan tỏa của các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Dựa trên dữ liệu giữa năm 2023 từ Open Exchange, chúng tôi đã xác định mười loại tiền tệ mất giá nhiều nhất và các yếu tố kinh tế thúc đẩy sự suy giảm của chúng.

Cách xác định giá trị tiền tệ và điều gì khiến chúng trở nên rẻ

Trước khi xem xét các loại tiền tệ rẻ nhất thế giới, điều quan trọng là phải hiểu cơ chế đằng sau tỷ giá hối đoái. Tiền tệ không tồn tại độc lập—chúng được giao dịch theo cặp. Khi bạn đổi đô la lấy peso Mexico hoặc rupee Ấn Độ, giao dịch đó xác lập một mức giá giữa hai loại tiền tệ, gọi là tỷ giá hối đoái.

Hầu hết các loại tiền tệ toàn cầu hoạt động theo hệ thống “thả nổi”, trong đó giá trị của chúng dao động dựa trên cung cầu. Một số khác được “neo” cố định, duy trì tỷ giá cố định so với một đồng tiền khác như đô la. Các tỷ giá này quyết định chi phí thực tế: khi đô la mạnh lên so với rupee Ấn Độ, khách du lịch Mỹ sẽ thấy chuyến đi Ấn Độ rẻ hơn đáng kể, trong khi du khách Ấn Độ phải trả nhiều hơn ở Hoa Kỳ.

Đối với nhà đầu tư và nhà giao dịch, các biến động tỷ giá trong thị trường tiền tệ mang lại cơ hội kiếm lời từ những chuyển động này. Hiểu tại sao một số loại tiền tệ lại rẻ nhất liên quan đến việc xem xét các áp lực kinh tế, quyết định chính sách và các cú sốc bên ngoài làm yếu chúng theo thời gian.

Các yếu tố kinh tế đằng sau các loại tiền tệ rẻ nhất

Ba lực lượng chính thường làm giảm giá trị tiền tệ:

Chính sách trừng phạt kinh tế và áp lực bên ngoài
Các nền kinh tế bị cô lập đối mặt với sự mất giá của tiền tệ khi các hạn chế quốc tế hạn chế thương mại và dòng chảy tài chính. Điều này tạo ra thiếu hụt cung và giảm cầu đối với đồng tiền địa phương.

Lạm phát và bất ổn giá cả
Khi mức giá trong nước tăng mạnh, sức mua của đồng tiền bị xói mòn. Tỷ lệ lạm phát hàng năm vượt quá 40% hoặc 100% gần như đảm bảo sự sụp đổ của tiền tệ, vì tiền mua ít hơn mỗi tháng.

Nợ và bất ổn chính trị
Khi chính phủ tích tụ nợ không bền vững hoặc đối mặt với bất ổn chính trị, nhà đầu tư mất niềm tin, vốn rút khỏi quốc gia, và giá trị tiền tệ giảm mạnh. Những điều kiện này thường đẩy nhau đi xuống, tạo thành vòng xoáy giảm giá kéo dài nhiều năm để đảo chiều.

10 loại tiền tệ rẻ nhất: Bảng xếp hạng toàn cầu đầy đủ

Dưới đây là mười loại tiền tệ rẻ nhất thế giới dựa trên số lượng đơn vị cần để đổi lấy một đô la Mỹ, sử dụng dữ liệu giữa năm 2023:

1. Đồng Rial Iran: Trừng phạt và cô lập kinh tế

Rial Iran giữ vị trí là đồng tiền rẻ nhất toàn cầu, với khoảng 42.300 rial đổi lấy một đô la. Sự mất giá cực đoan này phản ánh hàng thập kỷ các lệnh trừng phạt kinh tế, lần đầu tiên tái áp dụng bởi Mỹ vào năm 2018 và liên tục kéo dài bởi Liên minh Châu Âu. Ngoài các lệnh trừng phạt, Iran còn đối mặt với lạm phát hàng năm vượt quá 40% và bất ổn chính trị đáng kể.

Ngân hàng Thế giới nhận định rằng “rủi ro đối với triển vọng kinh tế của Iran vẫn còn đáng kể,” nhấn mạnh các thách thức cấu trúc mà đồng tiền của quốc gia này phải đối mặt. Với nguồn tài chính bên ngoài hạn chế và tiếp cận thị trường toàn cầu bị giới hạn, rial đang đối mặt với những sức ép lớn.

2. Đồng Đông Việt Nam: Giới hạn tăng trưởng và áp lực thị trường

Đồng đồng Việt Nam xếp thứ hai về độ rẻ, cần khoảng 23.485 đồng để đổi lấy một đô la. Dù Việt Nam nổi tiếng là “hổ mới nổi,” đồng tiền đã yếu đi do lĩnh vực bất động sản gặp khó khăn, hạn chế dòng vốn nước ngoài và giảm đà xuất khẩu.

Tuy nhiên, Ngân hàng Thế giới duy trì quan điểm lạc quan về triển vọng dài hạn của Việt Nam, ghi nhận quốc gia này đã “biến đổi từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thành một quốc gia có thu nhập trung bình thấp.” Mâu thuẫn này—tiền tệ yếu trong một nền kinh tế đang cải thiện năng động—cho thấy rằng sự yếu kém của tiền tệ không luôn phản ánh tiềm năng kinh tế.

3. Đồng Kip Lào: Áp lực nợ và hàng hóa

Kip Lào xếp thứ ba toàn cầu, với khoảng 17.692 kip cần để đổi lấy một đô la. Lào, nằm phía tây Việt Nam, đã đối mặt với tăng trưởng chậm và gánh nặng nợ nước ngoài khổng lồ. Giá dầu và các hàng hóa khác tăng đã làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát, vốn lại thúc đẩy sự mất giá của kip.

Ủy ban Quan hệ Đối ngoại nhận xét rằng “những nỗ lực gần đây của chính phủ nhằm kiểm soát lạm phát, nợ và đồng tiền sụt giảm của đất nước đã bị xem là thiếu cân nhắc và phản tác dụng,” làm nổi bật cách các chính sách sai lầm có thể làm trầm trọng thêm khủng hoảng tiền tệ.

4. Đồng Leone Sierra Leone: Nợ nần, dịch bệnh và bất ổn

Leone Sierra Leone đứng thứ tư trong danh sách các đồng tiền rẻ nhất, với khoảng 17.665 leone đổi lấy một đô la. Quốc gia Tây Phi này đối mặt với sự kết hợp độc hại của các thách thức: lạm phát vượt quá 43% vào tháng 4 năm 2023, gánh nặng nợ cao, và vết sẹo còn lại từ dịch Ebola năm 2010 và các cuộc xung đột nội chiến trước đó.

Ngoài các thách thức về y tế và an ninh, đất nước còn đối mặt với bất ổn chính trị và tham nhũng lan rộng. Theo Ngân hàng Thế giới, “phát triển kinh tế của Sierra Leone bị hạn chế bởi các cú sốc toàn cầu và trong nước đồng thời,” phản ánh tính chất cộng hưởng của các khó khăn của quốc gia này.

5. Đồng Pound Lebanon: Khủng hoảng ngân hàng và sụp đổ kinh tế

Pound Lebanon xếp thứ năm toàn cầu, với khoảng 15.012 pound đổi lấy một đô la—và con số này còn thấp hơn thực tế do khủng hoảng. Tháng 3 năm 2023, đồng pound chạm mức thấp kỷ lục so với đô la trong bối cảnh nền kinh tế suy thoái sâu, tỷ lệ thất nghiệp cao kỷ lục, hệ thống ngân hàng sụp đổ kéo dài, chính trị hỗn loạn, và lạm phát tăng vọt khoảng 171% trong năm 2022.

IMF tuyên bố thẳng thừng: “Lebanon đang đứng trước ngã rẽ nguy hiểm, và nếu không có các cải cách nhanh chóng, quốc gia này sẽ mắc kẹt trong khủng hoảng không hồi kết.” Sức yếu của đồng pound phản ánh sự mất niềm tin hoàn toàn vào các thể chế và tương lai kinh tế của Lebanon.

6. Đồng Rupiah Indonesia: Quy mô không bảo vệ tiền tệ

Rupiah Indonesia xếp thứ sáu, giao dịch khoảng 14.985 rupiah cho một đô la. Dù là quốc gia đông dân thứ tư thế giới, Indonesia vẫn không thể bảo vệ đồng tiền khỏi sự mất giá. Trong năm 2023, rupiah đã thể hiện sự phục hồi nhẹ so với các đồng tiền châu Á khác, nhưng các năm trước đó đã chứng kiến sự yếu kém đáng kể.

IMF cảnh báo vào tháng 3 năm 2023 rằng sự chậm lại của kinh tế toàn cầu có thể gây áp lực trở lại lên rupiah, nhấn mạnh các thị trường mới nổi vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài ngay cả khi các yếu tố nội tại tương đối ổn định.

7. Đồng Som Uzbekistan: Cải cách đang diễn ra, yếu kém vẫn tồn tại

Som Uzbekistan xếp thứ bảy, cần khoảng 11.420 som cho một đô la. Quốc gia Trung Á này, trước đây thuộc Liên Xô, đã theo đuổi các cải cách kinh tế từ năm 2017. Tuy nhiên, đồng som vẫn là một trong những đồng tiền rẻ nhất thế giới, bị cản trở bởi tăng trưởng chậm, lạm phát cao, thất nghiệp cao, tham nhũng tràn lan và nghèo đói kéo dài.

Fitch Ratings nhận định vào tháng 3 năm 2023 rằng “nền kinh tế Uzbekistan đã thể hiện khả năng chống chịu trước các tác động từ chiến tranh ở Ukraine,” nhưng vẫn còn nhiều bất định về cách các áp lực địa chính trị này cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến quỹ đạo của đồng tiền.

8. Đồng Franc Guinea: Tài nguyên thiên nhiên, quản lý kinh tế kém

Franc Guinea xếp thứ tám trong danh sách các đồng tiền rẻ nhất, khoảng 8.650 franc đổi lấy một đô la. Guinea, quốc gia châu Phi cận Sahara giàu vàng và kim cương, trái ngược hoàn toàn với tiềm năng tài nguyên khi cho thấy rằng sự giàu có về tài nguyên tự nhiên không thể ngăn cản sự sụp đổ của tiền tệ khi đi kèm với quản lý kinh tế kém.

Quốc gia này gặp phải lạm phát cao làm giảm giá trị franc, bất ổn chính trị chống lại các nhà cầm quyền quân sự, và dòng người tị nạn từ Liberia và Sierra Leone gây áp lực lên năng lực kinh tế. The Economist Intelligence Unit cảnh báo rằng “bất ổn chính trị và triển vọng tăng trưởng toàn cầu chậm lại sẽ giữ cho hoạt động kinh tế của Guinea dưới tiềm năng” trong năm 2023, ảnh hưởng tiêu cực đến triển vọng tiền tệ.

9. Đồng Guarani Paraguay: Nghịch lý thủy điện và áp lực tội phạm

Guarani Paraguay xếp thứ chín, giao dịch khoảng 7.241 guarani cho một đô la. Mặc dù Paraguay dẫn đầu về sản xuất thủy điện—một đập thủy điện duy nhất cung cấp phần lớn điện năng quốc gia—nhưng lợi thế này chưa chuyển thành sức mạnh kinh tế hay tiền tệ.

Thay vào đó, Paraguay phải đối mặt với lạm phát gần 10%, buôn bán ma túy và rửa tiền, tất cả đều làm suy yếu đồng guarani và sức khỏe kinh tế chung. IMF thừa nhận vào tháng 4 năm 2023 rằng “triển vọng kinh tế trung hạn vẫn tích cực,” nhưng các rủi ro từ chậm lại toàn cầu và thời tiết cực đoan vẫn đe dọa sự ổn định.

10. Đồng Shilling Uganda: Lời nguyền tài nguyên và bất ổn

Shilling Uganda xếp thứ mười toàn cầu, cần khoảng 3.741 shilling để đổi lấy một đô la. Dù Uganda giàu dầu mỏ, vàng và cà phê, đồng tiền của quốc gia này phản ánh sự mong manh về kinh tế—tăng trưởng không ổn định, nợ nần lớn, và bất ổn chính trị đã gây ảnh hưởng lớn.

Các dòng người tị nạn gần đây từ Sudan đã thêm áp lực lên nền kinh tế và đồng tiền. Đánh giá của CIA nhấn mạnh rằng “Uganda đối mặt với nhiều thách thức có thể ảnh hưởng đến sự ổn định tương lai, bao gồm tăng dân số bùng nổ, hạn chế về năng lượng và hạ tầng, tham nhũng, các thể chế dân chủ chưa phát triển và thiếu hụt nhân quyền.”

Những gì các đồng tiền rẻ nhất tiết lộ về kinh tế toàn cầu

Danh sách các đồng tiền rẻ nhất thế giới phản ánh một mô hình ảm đạm: sự yếu kém của tiền tệ thường phản ánh các vấn đề cấu trúc sâu xa hơn là các biến động tạm thời. Dù do trừng phạt, lạm phát, nợ nần, bất ổn chính trị hay sự kết hợp của các yếu tố này, các quốc gia có đồng tiền rẻ nhất đều đối mặt với những thách thức kinh tế lớn đòi hỏi các cải cách bền bỉ.

Hiểu rõ các loại tiền tệ này cung cấp bối cảnh quan trọng cho du khách quốc tế, nhà đầu tư vào các thị trường mới nổi, và bất kỳ ai muốn hiểu mối quan hệ phức tạp giữa ổn định chính trị, chính sách kinh tế và giá trị tiền tệ trong thế giới liên kết của chúng ta.