Bí ẩn tài chính của Vatican: Thật sự Tòa Thánh có bao nhiêu tiền?

Trong nhiều thế kỷ, Vatican đã bị che phủ bởi bí mật—và tài chính của nó cũng không phải ngoại lệ. Câu hỏi về việc Vatican có bao nhiêu tiền đã làm đau đầu các nhà nghiên cứu, nhà báo và nhà phân tích tài chính trong nhiều năm. Sự thật luôn trốn tránh, và đó là theo thiết kế. Trong khi Tòa Thánh là một trong những tổ chức dễ nhận biết nhất thế giới, sự giàu có của nó vẫn là một trong những vấn đề tài chính ít minh bạch nhất của thời đại chúng ta.

Vatican không đơn thuần chỉ giữ bí mật về tài sản của mình. Thay vào đó, có những lý do về cấu trúc và pháp lý khiến những người ngoài cuộc gặp khó khăn trong việc có được các số liệu chính xác về tổng tài sản của Nhà thờ.

Vấn đề Mờ Ám: Tại sao Tài chính Vatican vẫn còn Trốn tránh

Ngân hàng Vatican, chính thức gọi là Viện Các Công Việc của Đạo, đã lâu bị đặt vào trung tâm của các tranh cãi. Trong nhiều thập kỷ, tổ chức này đã bị dính vào các vụ bê bối biển thủ và gian lận tài chính làm giảm lòng tin của công chúng và gần như khiến việc xác minh chính xác những gì ngân hàng thực sự nắm giữ về dự trữ hoặc dòng tiền trở nên bất khả thi. Những vụ bê bối này đã tạo ra một văn hóa bí mật kéo dài đến tận thế kỷ 21.

Nhưng các rào cản về cấu trúc cũng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự mập mờ này. Ở Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác, các tổ chức tôn giáo phải đối mặt với các yêu cầu quy định nhẹ hơn nhiều so với các tổ chức thế tục. Họ không bắt buộc phải công bố các báo cáo tài chính chi tiết hoặc tiết lộ các khoản nắm giữ của mình cho công chúng. Khoảng cách quy định này đã cho phép Vatican giữ một phần tài sản của mình—đặc biệt là dự trữ vàng—được lưu trữ một cách kín đáo ở các địa điểm nước ngoài, nổi bật nhất là tại Fort Knox ở Hoa Kỳ.

Sự kết hợp giữa quản lý kém trong quá khứ, sự mất lòng tin do bê bối gây ra, và vị thế pháp lý thuận lợi đã tạo thành một cơn bão hoàn hảo của bí mật tài chính. Đối với Vatican, điều này có nghĩa là hàng thập kỷ hoạt động mà không có trách nhiệm giải trình công khai rõ ràng.

Những Con Số Tiết Lộ: Tài Sản Thực của Ngân hàng Vatican

Trước khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô đảm nhận lãnh đạo, rất ít dữ liệu tài chính cụ thể về Vatican được công khai cho công chúng. Nhưng nhiệm kỳ của ngài đã thay đổi điều đó.

Theo báo cáo từ International Business Times (tháng 12 năm 2014), Ngân hàng Vatican quản lý khoảng 64 tỷ đô la tài sản thay mặt cho khoảng 17.400 khách hàng. Ngân hàng cũng báo cáo về cổ phần vốn chủ sở hữu trị giá 764 triệu đô la. Thêm vào đó, tổ chức này còn duy trì dự trữ vàng trị giá hơn 20 triệu đô la với Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ—một con số khiêm tốn so với tổng tài sản của nó, nhưng vẫn đáng kể.

Những con số này có thể khiến người ta cảm thấy thất vọng khi so sánh với danh tiếng huyền thoại về sự giàu có và quyền lực của Vatican. Tuy nhiên, sự tồn tại của chúng đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Chỉ vài năm trước đó, thậm chí những số liệu cơ bản này còn hoàn toàn không thể tiếp cận được đối với các quan sát viên bên ngoài.

Cuộc Cách Mạng Minh Bạch của Đức Giáo Hoàng Phanxicô: Một Mốc Quay

Khi Đức Giáo Hoàng Phanxicô kế nhiệm Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI—người đã từ chức giữa những bê bối liên quan đến các tài liệu rò rỉ và chuyển khoản tài chính—ngài đã đưa ra một cam kết chưa từng có: hiện đại hóa tài chính Vatican và đưa chúng ra ánh sáng.

Bắt đầu từ năm 2013, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã khởi xướng các cải cách toàn diện nhằm quốc tế hóa quản lý tài chính Vatican và thiết lập trách nhiệm giải trình thực sự. Vào tháng 6 năm 2014, ngài đã có một bước đi đột phá bằng cách sa thải toàn bộ Hội đồng Thông tin Tài chính Vatican do người Ý chi phối và thay thế bằng các đại diện quốc tế đến từ Singapore, Thụy Sĩ, Ý và Hoa Kỳ. Đây không chỉ là một sự thay đổi nhân sự; nó báo hiệu một sự chuyển đổi thực sự về ưu tiên.

Đức Giáo Hoàng Phanxicô không dừng lại ở đó. Ngài đã ra lệnh cho Ngân hàng Vatican công khai các báo cáo tài chính, hồ sơ chuyển khoản và dữ liệu hoạt động—một hành động mà trước đây không thể tưởng tượng nổi dưới các chính quyền trước đó. Những biện pháp minh bạch này ban đầu gặp phải sự hoài nghi từ những người đã quen với bí mật của Vatican. Nhưng các hành động của ngài dần dần tạo dựng uy tín khi ngài hỗ trợ lời nói của mình bằng các thay đổi chính sách cụ thể.

Tác Động của Việc Tiết Lộ Tài Chính: Những Điều Gì Đã Thay Đổi?

Kết quả của các cải cách của Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã trở nên rõ ràng qua các báo cáo tài chính sau đó của ngân hàng. Theo Reuters (tháng 5 năm 2015), Ngân hàng Vatican đã báo cáo lợi nhuận ròng khoảng 76 triệu đô la cho năm tài chính 2014—một con số cao hơn hơn 20 lần so với 3,16 triệu đô la được báo cáo vào năm trước đó.

Sự tăng trưởng đột biến này không nhất thiết phản ánh khả năng sinh lời đột ngột, mà chủ yếu là phản ánh các thực hành kế toán được cải thiện và báo cáo trung thực hơn. Ngân hàng cuối cùng đã thể hiện chính xác những gì nó thực sự kiếm được, thay vì những gì nó muốn tiết lộ.

Sự thúc đẩy của Đức Giáo Hoàng Phanxicô về minh bạch không chỉ đơn thuần là cải tổ tổ chức. Nó đã thách thức một nền văn hóa mập mờ kéo dài hàng thế kỷ và chứng minh rằng ngay cả các tổ chức truyền thống nhất cũng có thể thích nghi với các yêu cầu hiện đại về trách nhiệm giải trình. Liệu Vatican có duy trì xu hướng này hay không vẫn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ—nhưng các cải cách do ngài khởi xướng đã thay đổi căn bản cách thế giới có thể kiểm tra xem Vatican có bao nhiêu tiền và tiền đó đi đâu.