Nipa-Fieber đang lan truyền: Những điều cần biết về viêm phổi lây nhiễm và rủi ro truyền nhiễm

Sự bùng phát Virus Nipah tại Ấn Độ đã thu hút sự chú ý toàn cầu và đặc biệt khiến người dân Philippines cùng các quốc gia Đông Nam Á khác trở nên cảnh giác. Virus này, được truyền bởi dơi quạ tự nhiên mang mầm bệnh, có thể lây từ động vật sang người và gây ra các nguy cơ sức khỏe đáng kể. Các chuyên gia cảnh báo về sự cần thiết tăng cường kiểm soát biên giới và các biện pháp giám sát. Theo bác sĩ chuyên về truyền nhiễm Dr. Rontgene Solante, Philippines cần thắt chặt kiểm tra y tế tại các cửa khẩu quốc gia để kiểm tra kỹ lưỡng những người đi từ các khu vực bị ảnh hưởng như Tây Bengal.

Các đường lây truyền: Virus Nipah lây từ động vật sang người như thế nào

Virus này nổi tiếng với khả năng lây nhiễm trong một số hoàn cảnh nhất định. Dơi quạ mang virus Nipah nhưng không biểu hiện triệu chứng bệnh. Đối với lợn, virus rất dễ lây nhiễm – các con vật này có thể truyền bệnh trong thời gian ủ bệnh từ 4 đến 14 ngày. Ngoài ra, virus còn có thể lây sang các vật nuôi khác như ngựa, dê, cừu, mèo và chó.

Người nhiễm chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp với động vật bệnh hoặc dịch cơ thể ô nhiễm của chúng, cũng như qua việc tiêu thụ các loại trái cây bị nhiễm nước tiểu hoặc nước bọt của dơi quạ nhiễm bệnh. Trong các đợt bùng phát trước, người cũng bị nhiễm qua tiếp xúc trực tiếp với lợn hoặc mô của chúng, hoặc qua việc ăn thịt ngựa. Lây từ người sang người xảy ra qua tiếp xúc gần với dịch cơ thể và chất tiết của các người nhiễm, làm tăng nguy cơ cho nhân viên y tế.

Triệu chứng và quá trình bệnh: Từ các dấu hiệu không đặc hiệu đến viêm phổi lây nhiễm

Người nhiễm có thể ban đầu không có triệu chứng rõ ràng. Khi xuất hiện triệu chứng, thường gặp sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng. Sau các triệu chứng ban đầu, có thể phát triển các dấu hiệu của viêm não cấp – viêm của não – bao gồm chóng mặt, buồn ngủ dữ dội, thay đổi ý thức và suy giảm chức năng thần kinh.

Một nguy cơ nghiêm trọng là phát triển viêm phổi lây nhiễm bất thường với các khó thở nặng. Biến chứng này tạo ra nguy cơ lây truyền đáng kể, đặc biệt cho người thân cận. Trong các trường hợp nặng, có thể xuất hiện viêm não và co giật, tiến triển thành hôn mê trong vòng 24 đến 48 giờ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết tỷ lệ tử vong do bệnh này dao động từ 40 đến 75% – cao hơn nhiều so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác.

Hiện tại, chưa có thuốc đặc trị hay vắc-xin phòng ngừa virus Nipah. Điều trị chủ yếu dựa vào các biện pháp hỗ trợ tích cực để xử lý các biến chứng nặng về hô hấp và thần kinh.

Thách thức chẩn đoán và năng lực xét nghiệm hạn chế

Việc chẩn đoán virus Nipah đòi hỏi các xét nghiệm đặc biệt, nhưng hiện tại tại Philippines còn hạn chế. Dr. Solante giải thích rằng chỉ có một số phòng thí nghiệm như Viện Nghiên cứu Y học nhiệt đới (RITM) mới có khả năng thực hiện xét nghiệm này. Điều này gây ra trở ngại lớn, vì các triệu chứng ban đầu không đặc hiệu và thường không được nghi ngờ khi khám bệnh.

WHO cảnh báo rằng điểm yếu trong chẩn đoán này cản trở việc xác định chính xác ca bệnh, gây khó khăn trong phát hiện dịch, kiểm soát lây nhiễm hiệu quả và phản ứng kịp thời. Sự kết hợp giữa các triệu chứng không đặc hiệu và năng lực xét nghiệm hạn chế làm cho việc nhận diện ca bệnh nhanh chóng trở nên khó khăn hơn nhiều.

Các đợt bùng phát trước và các biện pháp phòng ngừa quốc tế

Năm 2014, Philippines đã ghi nhận một đợt bùng phát virus Nipah tại Sultan Kudarat, khiến 17 người mắc bệnh sau khi tiêu thụ thịt ngựa và tiếp xúc với người nhiễm bệnh. Kinh nghiệm này cho thấy khả năng lây nhiễm của virus trong khu vực.

Gần đây, tại Tây Bengal, đã có năm nhân viên y tế nhiễm bệnh, khiến khoảng 100 người phải cách ly. Để ứng phó với đợt bùng phát hiện tại, nhiều quốc gia đã tăng cường kiểm tra y tế. Thái Lan, Nepal và Đài Loan đã siết chặt kiểm soát biên giới đối với virus Nipah. Dr. Solante khuyên Philippines nên áp dụng các biện pháp tương tự: kiểm tra nhiệt độ khi nhập cảnh, lấy mẫu xét nghiệm ngẫu nhiên và giám sát các triệu chứng ban đầu, đặc biệt đối với du khách từ Tây Bengal.

Bộ Y tế Philippines (DOH) khẳng định sẵn sàng phản ứng dựa trên kinh nghiệm năm 2014 và các hướng dẫn cập nhật năm 2023. Phó Bộ trưởng Albert Domingo cam đoan rằng Cục dịch tễ của DOH vẫn tiếp tục theo dõi sát sao.

Tại sao không lo ngại về một đại dịch toàn cầu

Mặc dù có các triệu chứng nghiêm trọng và tỷ lệ tử vong cao, bác sĩ Solante cảnh báo không nên quá hoảng loạn. Khác với COVID-19, virus Nipah không dễ lây truyền. Để truyền virus sang người khác, người nhiễm cần có tải lượng virus cao, phải có triệu chứng rõ ràng và đặc biệt nặng. Điều này hạn chế đáng kể tốc độ lây lan.

Các triệu chứng ban đầu không đặc hiệu vẫn là thách thức. Chúng có thể khiến ca bệnh không được phát hiện nhanh, dẫn đến việc người nhiễm vô tình lây bệnh cho người khác trước khi chẩn đoán chính xác.

Phòng ngừa và khuyến nghị cho cá nhân

Để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm, mọi người nên tránh tiếp xúc trực tiếp với dơi quạ và các động vật bị bệnh. Bộ Y tế khuyên chỉ tiêu thụ thịt đã qua kiểm tra của Cục Kiểm định Thực phẩm Quốc gia (NMIS) và nấu chín kỹ thực phẩm. Những biện pháp phòng ngừa đơn giản này có thể giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh và là các bước quan trọng trong việc phòng bệnh cá nhân.