Tiger Research：Các ông lớn trong lĩnh vực tiền mã hóa đặt cược như thế nào vào hạ tầng thanh toán AI Agent

Báo cáo này do Tiger Research viết, để đạt được tự chủ thực sự trong tự động hóa, cần có khả năng thanh toán gốc. Thị trường đã bắt đầu tích cực chuẩn bị cho sự chuyển đổi này.

Các điểm chính

Chủ thể thanh toán đang chuyển từ con người sang AI Agent, điều này khiến hạ tầng thanh toán trở thành yêu cầu cốt lõi để thực hiện sự tự chủ thực sự.

Các công ty công nghệ lớn (bao gồm Google AP2 và OpenAI Delegated Payment) đang thiết kế hệ thống thanh toán tự động dựa trên phê duyệt trên nền tảng hạ tầng hiện có.

Tiền mã hóa qua các tiêu chuẩn ERC-8004 và x402, sử dụng nhận dạng dựa trên NFT và hợp đồng thông minh để thực hiện mô hình thanh toán phi trung gian.

Các công ty công nghệ lớn ưu tiên tính tiện lợi và bảo vệ người tiêu dùng, trong khi tiền mã hóa nhấn mạnh quyền chủ quyền của người dùng và khả năng thực thi cấp Agent rộng hơn.

Vấn đề then chốt trong tương lai là: Thanh toán do nền tảng kiểm soát hay do giao thức mở thực thi.

1. Thanh toán không còn là đặc quyền của con người

Nguồn: macstories (Feder1C0 Viticci)

Gần đây, “OpenClaw” đã thu hút sự chú ý rộng rãi. Khác với các hệ thống AI chủ yếu như ChatGPT hay Gemini chịu trách nhiệm truy xuất và tổ chức thông tin, OpenClaw cho phép AI Agent trực tiếp thực thi nhiệm vụ trên máy tính cá nhân hoặc máy chủ của người dùng.

Thông qua các nền tảng nhắn tin tức thời như WhatsApp, Telegram và Slack, người dùng có thể gửi lệnh, sau đó Agent tự chủ thực hiện các nhiệm vụ, bao gồm quản lý email, phối hợp lịch và duyệt web.

Vì nó hoạt động dưới dạng phần mềm mã nguồn mở và không gắn với nền tảng cụ thể nào, OpenClaw giống như một trợ lý AI cá nhân. Kiến trúc này được ưa chuộng nhờ tính linh hoạt và quyền kiểm soát của người dùng.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại một hạn chế quan trọng. Để AI Agent có thể hoàn toàn tự chủ, chúng cần có khả năng thực hiện thanh toán. Hiện tại, Agent có thể tìm kiếm sản phẩm, so sánh lựa chọn và thêm hàng vào giỏ hàng, nhưng việc phê duyệt thanh toán cuối cùng vẫn cần sự chấp thuận của con người.

Lịch sử cho thấy, hệ thống thanh toán được thiết kế xung quanh chủ thể con người. Trong môi trường do AI Agent điều khiển, giả định này không còn phù hợp nữa. Nếu tự động hóa muốn trở nên hoàn toàn tự chủ, Agent phải có khả năng tự đánh giá, phê duyệt và hoàn tất giao dịch trong phạm vi các giới hạn đã định.

Nhận thức được sự chuyển đổi này, các công ty công nghệ lớn và các dự án gốc mã hóa đã ra mắt các khung công nghệ nhằm thực hiện thanh toán cấp Agent trong vòng một năm qua.

2. Các công ty công nghệ lớn: Xây dựng thanh toán Agent dựa trên hạ tầng hiện có

Tháng 1 năm 2025, Google ra mắt AP2 (Giao thức Thanh toán Agent 2.0), mở rộng hạ tầng thanh toán AI Agent của họ. Mặc dù OpenAI và Amazon cũng đã đề cập các sáng kiến liên quan, nhưng Google hiện là doanh nghiệp lớn duy nhất có khung thực thi có cấu trúc rõ ràng.

AP2 chia quá trình giao dịch thành ba tầng ủy quyền (Mandate Layers). Cấu trúc này cho phép giám sát và kiểm toán độc lập từng giai đoạn.

Ủy quyền ý định (Intent Mandate): Ghi lại các thao tác người dùng muốn thực hiện.

Ủy quyền giỏ hàng (Cart Mandate): Định nghĩa cách thực hiện mua hàng theo các quy tắc đã đặt.

Ủy quyền thanh toán (Payment Mandate): Thực hiện chuyển tiền thực tế.

Ví dụ: Giả sử Ekko yêu cầu AI Agent trên Google Shopping “tìm và mua một chiếc áo khoác mùa đông dưới 200 USD”.

Ủy quyền ý định: Ekko chỉ đạo AI Agent mua “một chiếc áo khoác mùa đông với ngân sách tối đa 200 USD”. Thông tin này được ghi nhận dưới dạng hợp đồng số trong chuỗi, tức là ủy quyền ý định.

Ủy quyền giỏ hàng: AI Agent theo chỉ đạo, tìm kiếm các mặt hàng phù hợp từ các nhà bán hàng đối tác, thêm các mặt hàng phù hợp vào giỏ hàng. Xác minh giá (199 USD, phù hợp ngân sách ✓), xác nhận địa chỉ nhận hàng.

Ủy quyền thanh toán: Ekko xem xét các mặt hàng đã chọn và nhấn phê duyệt. 199 USD được xử lý qua Google Pay. Hoặc, AI Agent có thể tự động hoàn tất thanh toán trong phạm vi các tham số đã đặt.

Trong toàn bộ quá trình, người dùng không cần nhập thêm thông tin. Google AP2 dựa vào các thông tin xác thực hiện có của người dùng (thẻ đã đăng ký trước và địa chỉ), giảm thiểu rào cản gia nhập và đơn giản hóa quy trình áp dụng.

Nguồn: Google

Tuy nhiên, hiện tại Google chỉ hỗ trợ các công ty trong mạng lưới đối tác của mình thực hiện thanh toán Agent. Do đó, phạm vi sử dụng bị giới hạn trong một hệ sinh thái kiểm soát, hạn chế khả năng tương tác rộng hơn và truy cập mở.

3. Tiền mã hóa: Tự lưu trữ và trao đổi mở

Lĩnh vực tiền mã hóa cũng đang phát triển hạ tầng thanh toán cho AI Agent, nhưng phương pháp khác hoàn toàn so với các công ty công nghệ lớn. Các nền tảng lớn xây dựng niềm tin trong hệ sinh thái kiểm soát, còn lĩnh vực mã hóa bắt đầu từ câu hỏi khác: Liệu AI Agent có thể được tin tưởng mà không dựa vào nền tảng tập trung?

Hai tiêu chuẩn cốt lõi nhằm giải quyết mục tiêu này là ERC-8004 của Ethereum và x402 của Coinbase.

Đầu tiên là lớp nhận dạng. AI Agent hoạt động trên blockchain cần phải có khả năng nhận diện rõ ràng. ERC-8004 đảm nhận vai trò này. Nó phát hành dưới dạng NFT, nhưng không phải tác phẩm nghệ thuật, mà là chứng nhận chứa dữ liệu nhận dạng có cấu trúc. Mỗi Token gồm ba phần:

Nhận dạng (Identity)

Danh tiếng (Reputation)

Xác thực (Validation)

Các yếu tố này cùng tạo thành giấy chứng nhận danh tính có thể xác thực trên chuỗi.

Về cơ chế thanh toán, x402 đóng vai trò là đường dẫn thanh toán. Được Coinbase phát triển, x402 là tiêu chuẩn thanh toán gốc mã hóa cho AI Agent. Nó cho phép Agent tự thực hiện các giao dịch bằng stablecoin. Đặc điểm cốt lõi là thực thi hợp đồng thông minh tự động, với logic điều kiện được nhúng trực tiếp vào mã, khi điều kiện thỏa mãn, việc thanh toán có thể diễn ra mà không cần can thiệp của con người.

Khi ERC-8004 (nhận dạng) và x402 (thanh toán) kết hợp, AI Agent có thể xác thực đối tác và thực hiện giao dịch mà không cần dựa vào nền tảng trung tâm.

Ví dụ: Ekko yêu cầu Agent A của mình mua một chiếc laptop cũ với ngân sách tối đa 800 USD. Agent B của người bán liên hệ trực tiếp.

Xác thực lẫn nhau: Qua NFT ERC-8004, kiểm tra danh tính và điểm danh tiếng (ví dụ: danh tiếng 72, xác nhận số dư).

Hợp đồng thông minh giữ tiền: 800 USD chuyển vào hợp đồng giữ tiền (Escrow), số tiền bị khóa cho đến khi xác nhận nhận hàng.

Thanh toán và cập nhật danh tiếng: Sau khi giao dịch hoàn tất, x402 tự động thực hiện thanh toán, và hồ sơ danh tiếng của hai bên sẽ tự động cập nhật và ghi vào NFT ERC-8004 của mỗi bên.

Trong toàn bộ quá trình, không có trung gian tham gia. Hai AI Agent giao dịch trực tiếp dựa trên xác thực và thanh toán dựa trên blockchain, thể hiện mô hình mã hóa gốc cho thương mại Agent đối Agent (A2A).

4. Công nghệ lớn vs Tiền mã hóa: Khác biệt trong lĩnh vực vận hành AI Agent

Google AP2 đại diện cho mô hình kiểm soát dành cho các đối tác đã được xác thực. Google giới hạn thị trường để bảo vệ người tiêu dùng. Do kết quả của AI Agent mang tính xác suất chứ không hoàn toàn chắc chắn, nếu xảy ra lỗi giao dịch, trách nhiệm cuối cùng có thể thuộc về nhà cung cấp hạ tầng thanh toán. Để giảm thiểu rủi ro thất bại, Google có động lực thu hẹp hệ sinh thái của mình.

Hệ sinh thái hạn chế này tăng tính ổn định, nhưng cũng giới hạn khả năng vận hành tự chủ và tối ưu hóa lựa chọn của Agent trong thị trường rộng hơn.

Ngược lại, ERC-8004 và x402 phản ánh một kiến trúc mở hơn. Mô hình mã hóa hướng tới khả năng hoạt động không cần phép (Permissionless) và khả năng tương tác lẫn nhau.

Dù hiện tại việc thực thi toàn diện còn chưa hoàn hảo, tầm nhìn dài hạn là để Agent tự quản lý các hoạt động tiêu dùng hàng ngày. Các nền tảng lớn có thể cố gắng tích hợp các kênh bán lẻ chính, trong khi các tiêu chuẩn mở trong mã hóa có lợi thế về hiệu quả vận hành trong các giao dịch nhỏ, tần suất cao (micro-payments). Ví dụ, Agent mua 1000 hình ảnh với giá 0.01 USD mỗi cái, hoạt động theo đường dẫn mã hóa gốc sẽ hiệu quả hơn.

Tất nhiên, việc thiếu các tổ chức trung tâm cũng mang lại những đánh đổi: cần xây dựng tiêu chuẩn đánh giá danh tính phi tập trung, và không có một thực thể duy nhất chịu trách nhiệm cuối cùng cho thất bại.

Tổng kết

Các công ty công nghệ lớn và lĩnh vực mã hóa đều hướng tới mục tiêu chung: xây dựng mô hình kinh doanh AI Agent tự chủ. Sự khác biệt nằm ở kiến trúc: các công ty lớn ưa chuộng hệ thống kín, kiểm soát chặt chẽ, còn lĩnh vực mã hóa thúc đẩy mô hình mở dựa trên giao thức.

Trong tương lai, khả năng cao là hai phương pháp này sẽ tương tác và bổ sung lẫn nhau hơn là đối đầu hoàn toàn.