Sự trở lại của Chamath Palihapitiya với thị trường SPAC: Những điều nhà đầu tư cần biết lần này

Sau ba năm vắng bóng trên thị trường các công ty đặc biệt (SPAC), nhà thương lượng nổi bật Chamath Palihapitiya đã trở lại với một dự án mới táo bạo. Ông đã nộp hồ sơ thành lập American Exceptionalism Acquisition Corp. A (mã: AEXA), dự kiến huy động 250 triệu USD cho một công ty mục tiêu chưa được công bố. Động thái này đánh dấu sự trở lại của ông vào lĩnh vực SPAC — một thị trường từng hứa hẹn lợi nhuận đột phá nhưng chủ yếu mang lại thất vọng cho nhà đầu tư cá nhân. Đối với những ai đang cân nhắc tham gia, việc hiểu rõ lịch sử của ông và những cải cách ông đã giới thiệu là điều cần thiết.

Thời kỳ bùng nổ của SPAC: Một câu chuyện cảnh báo

Trong giai đoạn từ 2020 đến 2021, hàng trăm công ty đã lên sàn qua các công ty mua lại mục đích đặc biệt (SPAC), và không ai nổi bật hơn Chamath Palihapitiya trong lĩnh vực này. Trong thời gian này, ông đã ra mắt sáu quỹ “IPO-series” (IPOA đến IPOF), mỗi quỹ nhằm săn lùng các công ty tư nhân tiềm năng sẵn sàng bỏ qua các phương thức IPO truyền thống.

Tuy nhiên, kết quả lại phản ánh một bức tranh ảm đạm cho các nhà đầu tư giữ lâu dài. Trong số sáu SPAC do Palihapitiya bảo trợ, chỉ có một quỹ mang lại lợi nhuận đáng kể:

• IPOA (Virgin Galactic): giảm 98,5% so với mức giá chào bán ban đầu 10 USD
• IPOB (Opendoor Technologies): giảm 64,2%
• IPOC (Clover Health): giảm 75%
• IPOD: hoàn vốn sau khi không tìm được mục tiêu
• IPOE (SoFi Technologies): tăng 130,2% — thành công nổi bật nhất
• IPOF: cũng hoàn vốn cho cổ đông mà không thực hiện được thương vụ nào

Một khoản đầu tư giả định 60.000 USD vào tất cả sáu quỹ này sẽ giảm còn khoảng 46.750 USD theo dữ liệu thị trường năm 2025. Thêm vào đó, Palihapitiya còn hậu thuẫn một loạt SPAC tập trung vào công nghệ sinh học vào năm 2021, với kết quả cũng không mấy khả quan: hai quỹ hoàn vốn, hai quỹ còn lại giảm mạnh dưới mức giá chào ban đầu.

Các biện pháp bảo vệ mới về cấu trúc: Điểm khác biệt

Câu hỏi khiến nhà đầu tư băn khoăn là liệu dự án SPAC mới của Chamath Palihapitiya này có thực sự mang lại cải cách hay chỉ là những lời hứa cũ rích được lặp lại. Một số thay đổi cấu trúc chính cho thấy đây là điều thứ nhất:

Loại bỏ quyền mua warrants: Hầu hết các đơn vị SPAC 2020-2021 đều đi kèm warrants cùng cổ phần — một tính năng thường gây thiệt hại cho nhà đầu tư. Cấu trúc mới của AEXA đã bỏ qua thành phần này.

Trách nhiệm của cổ phần sáng lập: Theo các điều khoản mới, cổ phần sáng lập của Palihapitiya (lượng cổ phần lớn dành cho nhà sáng lập để đưa thương vụ lên sàn) sẽ chỉ được vest nếu cổ phiếu tăng ít nhất 50% sau khi kết thúc thương vụ hợp nhất. Nếu không đạt được mức này, cổ phần của ông sẽ trở nên vô giá trị — điều này buộc lợi ích của ông phải phù hợp với cổ đông phổ thông, khác với các SPAC trước đây của ông.

Những điều chỉnh này thể hiện một sự thay đổi đáng kể so với các mô hình thân thiện với nhà sáng lập đã từng chi phối giai đoạn 2020-2021, khi các bên trong có thể thu lợi bất chấp kết quả của nhà đầu tư.

Các lĩnh vực tập trung đầu tư của AEXA

Quỹ SPAC mới sẽ hướng tới các cơ hội mua lại trong bốn lĩnh vực: sản xuất năng lượng, trí tuệ nhân tạo, tài chính phi tập trung (DeFi), và quốc phòng. Lý do của Palihapitiya dựa trên các khoảng trống rõ ràng trên thị trường — hơn 700 công ty tư nhân hiện có giá trị trên 1 tỷ USD, trong khi số lượng công ty niêm yết tại Mỹ đã giảm khoảng 2.000 kể từ thập niên 1990. Ông nhìn nhận nhu cầu thị trường đang bị dồn nén từ các công ty tìm kiếm các phương án thay thế quy trình IPO truyền thống.

Rủi ro cốt lõi vẫn không thay đổi

Dù đã có những cải tiến về cấu trúc, các rủi ro cơ bản vẫn còn đó. Khi bạn mua cổ phần trước khi có bất kỳ thông báo hợp nhất nào, bạn đang đầu tư vào khả năng phán đoán và khả năng đàm phán của Palihapitiya, chứ không phải vào một doanh nghiệp đã rõ ràng. Bạn đặt cược rằng ông sẽ xác định được mục tiêu hấp dẫn với mức định giá hợp lý — điều này khá khó khăn vì hầu hết các mục tiêu của SPAC là các công ty tăng trưởng giai đoạn đầu, chưa có mô hình kinh doanh chứng minh rõ ràng.

Hãy xem xét SoFi Technologies, thành công lớn nhất của Palihapitiya trong lĩnh vực SPAC: công ty này vẫn chưa có giấy phép ngân hàng khi thương vụ kết thúc, còn cách giai đoạn hoạt động hiện tại nhiều năm nữa. Các công ty ổn định, có lợi nhuận hiếm khi chọn con đường SPAC, khiến các nhà đầu tư sớm phải chấp nhận tính chất đầu cơ.

Kết luận dành cho nhà đầu tư

Các cải tiến trong cấu trúc của American Exceptionalism Acquisition Corp. mới thực sự giải quyết những mối lo ngại chính từ chu kỳ trước. Tuy nhiên, chúng không loại bỏ tính chất đầu cơ cốt lõi của đầu tư SPAC. Trước khi bỏ vốn vào bất kỳ quỹ SPAC nào của Chamath Palihapitiya, nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ về khả năng chịu đựng rủi ro, đảm bảo quy mô vị thế phù hợp, và không bao giờ đầu tư số tiền mà họ không thể mất. Dù đã có những cải tiến về mặt cấu trúc, lịch sử vẫn là bài học quý giá.