Hiểu về các ứng dụng của Bạch kim: Tại sao kim loại hiếm này lại quan trọng đối với các nhà đầu tư

Hạng bạch kim xếp thứ ba trên thế giới về kim loại quý được giao dịch nhiều nhất sau vàng và bạc, nhưng các nhà đầu tư thường bỏ qua những ứng dụng của bạch kim trong các ngành công nghiệp toàn cầu. Kim loại này đóng vai trò quan trọng trong các lĩnh vực ô tô, trang sức, công nghiệp và y tế—mỗi lĩnh vực có mô hình cầu và cung riêng biệt ảnh hưởng trực tiếp đến giá thị trường và tiềm năng đầu tư của nó. Hiểu rõ các ứng dụng đa dạng này giúp nhà đầu tư nắm bắt tốt hơn các động thái cung cầu và dự đoán xu hướng biến động giá bạch kim trong những năm tới.

Nhu cầu ô tô: Động lực chính thúc đẩy tiêu thụ bạch kim

Phần lớn nhu cầu về bạch kim đến từ các bộ xúc tác ô tô, thành phần cốt lõi trong hệ thống kiểm soát khí thải hiện đại của xe. Bộ xúc tác gồm cấu trúc tổ ong bằng gốm hoặc kim loại phủ các kim loại nhóm platinum, được lắp trong bộ chuyển đổi xúc tác của hệ thống xả xe. Công nghệ này chuyển hơn 90% hydrocarbon độc hại và carbon monoxide thành khí CO2, nitơ và hơi nước ít độc hại hơn—giảm đáng kể ô nhiễm không khí từ xe chạy xăng và diesel.

Trong bối cảnh này, ứng dụng của bạch kim đã trở nên ngày càng tiêu chuẩn hóa. Kể từ khi bắt đầu được áp dụng tại Mỹ và Nhật Bản từ năm 1974, các bộ xúc tác đã trở phổ biến; hiện nay hơn 95% xe mới sản xuất đều có công nghệ này. Theo Hội đồng Đầu tư Bạch kim Thế giới (WPIC), nhu cầu bạch kim trong ngành ô tô đạt 3,17 triệu ounce năm 2024, tăng lên 3,25 triệu ounce năm 2025. Với các quy định về khí thải ngày càng chặt chẽ trên toàn cầu, các nhà sản xuất ô tô tiếp tục phát triển các công thức xúc tác hiệu quả hơn, cho thấy nhu cầu dài hạn trong phân khúc này vẫn duy trì.

Thị trường trang sức: Lựa chọn thay thế ngày càng tăng của vàng

Nguồn nhu cầu thứ hai đến từ ngành chế tác trang sức, nơi kim loại này đặc biệt có giá trị nhờ các đặc tính vượt trội. Bạch kim chống oxi hóa, giữ độ bền qua nhiều chu kỳ nung và làm lạnh, không bị oxi hóa—những đặc điểm này khiến nó vượt trội so với nhiều kim loại khác. Thợ kim hoàn thường pha trộn bạch kim với các kim loại nhóm platinum như palladium, cùng đồng và cobalt để tăng tính dễ gia công mà vẫn giữ được các đặc tính thiết yếu của kim loại.

Trang sức bạch kim có lịch sử lâu đời. Các nền văn hóa bản địa Nam Mỹ đã chế tác đồ trang sức bằng bạch kim hơn 2.000 năm trước, trong khi Ai Cập cổ đại đã dùng bạch kim để trang trí từ thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên. Ở châu Âu, việc sử dụng bắt đầu từ thế kỷ 18 và đến nay vẫn tiếp tục. Hiện tại, Trung Quốc chiếm lĩnh thị trường trang sức bạch kim toàn cầu, với nhu cầu năm 2024 đạt 1,95 triệu ounce và dự kiến tăng lên 1,98 triệu ounce năm 2025. WPIC dự báo tăng trưởng hàng năm khoảng 5%, cho thấy nhà đầu tư nên theo dõi nhu cầu trang sức như một động lực tiêu thụ ngày càng quan trọng.

Ứng dụng công nghiệp: Động lực tiềm ẩn của nhu cầu

Ngoài ô tô và trang sức, bạch kim còn được ứng dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp mà nhiều nhà đầu tư chưa nhận thức rõ. Kim loại này đóng vai trò xúc tác trong sản xuất phân bón, là thành phần chính trong silic và sản xuất điện tử, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong sản xuất đĩa cứng, phục hồi răng, thiết bị sản xuất kính và cảm biến cao cấp. Tính phản ứng của nó với oxy, oxit nitơ và carbon monoxide khiến bạch kim trở thành vật liệu không thể thiếu trong giám sát môi trường trong xe và các tòa nhà, cũng như trong các thiết bị y tế chính xác đo khí máu và mức oxy.

Các ứng dụng công nghiệp này tạo ra nhu cầu lớn và thường bị bỏ qua. WPIC dự báo nhu cầu công nghiệp (bao gồm ứng dụng y tế) đạt 2,43 triệu ounce năm 2024, sau đó giảm xuống còn 2,22 triệu ounce năm 2025 do các khó khăn kinh tế ảnh hưởng đến các ngành sản xuất toàn cầu. Dù có điều chỉnh này, các ứng dụng công nghiệp vẫn là một trong những lĩnh vực đa dạng nhất của bạch kim, mang lại sự ổn định qua sự đa dạng trong sử dụng.

Ứng dụng y tế: Thị trường tăng trưởng tiềm năng

Nhu cầu y tế là phân khúc tăng trưởng nhanh nhất, khi bạch kim được sử dụng trong các công nghệ và phương pháp điều trị cứu sống. Ngoài các thiết bị y tế điện tử, kim loại này còn xuất hiện trong các catheter, stent, thiết bị kích thích thần kinh và cảm biến cao cấp. Độ bền, khả năng dẫn điện, tính tương thích sinh học và tính trơ của bạch kim trong cơ thể người khiến nó lý tưởng cho các thiết bị cấy ghép y tế.

Ngoài ra, bạch kim còn được dùng trong phát triển dược phẩm, như các hợp chất cisplatin và carboplatin, là các thuốc hóa trị quan trọng điều trị ung thư tinh hoàn, buồng trứng, vú và phổi. Nhu cầu y tế đạt 303.000 ounce năm 2024 và dự kiến tăng lên 314.000 ounce năm 2025, khi công nghệ y tế tiến bộ. Đối với các nhà đầu tư theo dõi các yếu tố thúc đẩy nhu cầu mới nổi, ứng dụng y tế là câu chuyện tăng trưởng dài hạn ít bị ảnh hưởng bởi các chu kỳ kinh tế thông thường.

Động thái thị trường: Hạn chế nguồn cung và thực tế về giá

Hiểu rõ về các ứng dụng của bạch kim là chưa đủ nếu không xem xét các điều kiện thị trường hiện tại. Trong năm 2024, giá bạch kim dao động từ 900 đến 1.100 USD mỗi ounce, phản ánh sự căng thẳng giữa hạn chế nguồn cung và nhu cầu giảm sút. Các thách thức về nguồn cung bắt nguồn từ hậu quả của đại dịch COVID-19, xung đột Nga-Ukraine kéo dài, cùng các vấn đề về điện và hạ tầng đường sắt ở Nam Phi—nhà sản xuất bạch kim lớn nhất thế giới. Nga, vốn là nhà sản xuất lớn thứ hai, cũng gặp gián đoạn ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song đó, áp lực kinh tế đã làm giảm nhu cầu của ngành ô tô đối với các bộ xúc tác chứa bạch kim. Thật trớ trêu, xu hướng chuyển sang xe điện (không cần bộ xúc tác) còn làm giảm tiêu thụ bạch kim trong vận tải. Tuy nhiên, áp lực kinh tế này lại thúc đẩy nhu cầu trang sức bạch kim như một lựa chọn thay thế hợp lý hơn so với vàng, phần nào bù đắp cho sự yếu đi của ngành ô tô.

Các yếu tố đầu tư: Bạch kim so với vàng

Một câu hỏi thường trực của nhà đầu tư kim loại quý là định giá bạch kim so với vàng. Dù hiếm hơn gấp 30 lần và khó khai thác hơn nhiều, hiện tại bạch kim lại giao dịch ở mức giá chưa bằng một nửa vàng—một sự chênh lệch lớn so với các chuẩn mực lịch sử. Trước năm 2015, giá bạch kim và vàng gần như ngang bằng hoặc bạch kim còn cao hơn; từ đó đến nay, chúng đã phân kỳ rõ rệt, với vàng chiếm ưu thế trong tâm lý nhà đầu tư.

Sự phân kỳ này phản ánh vị thế của vàng như một tài sản trú ẩn an toàn, trong khi bạch kim phụ thuộc nhiều vào nhu cầu công nghiệp và trang sức—những lĩnh vực thường yếu đi trong thời kỳ bất ổn kinh tế. Do đó, trang sức bạch kim đã chiếm lĩnh thị trường như một lựa chọn phù hợp cho người tiêu dùng có ý thức về ngân sách. Đối với nhà đầu tư phân vân giữa các kim loại quý, cả vàng và bạch kim đều có tiềm năng tạo ra của cải, nhưng việc lựa chọn nên dựa trên chiến lược đầu tư cá nhân, mức độ chấp nhận rủi ro và dự báo về chu kỳ nhu cầu công nghiệp.