#USIranClashOverCeasefireTalks

Tình hình đang diễn ra giữa Hoa Kỳ và Iran hiện nay là một trong những điểm nóng địa chính trị quan trọng nhất trong nhiều năm, và khoảng cách giữa hai bên chưa bao giờ lớn đến vậy.

Chính quyền Trump đã đề xuất một kế hoạch ngừng bắn 15 điểm, được chuyển qua trung gian Pakistan, nêu rõ các điều kiện bao gồm hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, dừng việc vũ trang cho các lực lượng proxy trên khắp khu vực, và đảm bảo giữ cho Eo biển Hormuz mở cho tàu thuyền quốc tế. Trên giấy tờ, có vẻ như Washington đang gửi một lời đề nghị hòa bình trong khi đồng thời duy trì áp lực quân sự ở mức tối đa.

Phản ứng của Tehran rất nhanh chóng và thẳng thừng. Các phương tiện truyền thông nhà nước Iran trích dẫn một nguồn tin am hiểu nói đơn giản rằng Iran không chấp nhận ngừng bắn. Ngoại trưởng còn đi xa hơn, nói với truyền hình nhà nước rằng chưa có cuộc đàm phán nào diễn ra với kẻ thù và cũng không có kế hoạch nào như vậy. Quân đội Iran còn đi xa hơn nữa và công khai tuyên bố rằng Washington không có đủ tư cách để đặt ra các điều khoản của bất kỳ cuộc đàm phán nào. Họ coi kế hoạch 15 điểm là quá cực đoan và phi lý, rồi đưa ra đề xuất đối trọng của riêng mình, trong đó đặc biệt yêu cầu bồi thường thiệt hại — một điều kiện mà chính quyền Trump không có ý định tham gia.

Điều làm cho tình hình trở nên đặc biệt dễ bùng nổ là các hoạt động quân sự vẫn tiếp tục diễn ra trong suốt quá trình đối đầu này. Các cuộc không kích của Mỹ và Israel vẫn tiếp diễn, bao gồm các cuộc tấn công được báo cáo vào các khu dân cư ở Tabriz, phía tây bắc Iran. Tổng thống Iran Pezeshkian đã chỉ rõ mô hình này, lập luận rằng các cuộc tấn công diễn ra đồng thời với các nỗ lực ngoại giao chứng tỏ Iran không thể tin tưởng Hoa Kỳ. Lập luận này nhận được sự đồng thuận sâu sắc trong giới chính trị Tehran, nơi ký ức về các thỏa thuận đã ký và bị phá vỡ đã trở thành một phần thể chế.

Phía Mỹ, thái độ là một sự ép buộc kèm theo đề nghị. Các máy bay ném bom chiến lược, B-1B Lancer và B-52H Stratofortress, vẫn tiếp tục triển khai tới các căn cứ ở Anh, bao gồm RAF Fairford. Các lính nhảy dù đang được điều chuyển vào Trung Đông để bổ sung cho lính thủy đánh bộ đã trên đường tới. Thông điệp gửi đi là quân sự không phải là giả thuyết — nó đang hoạt động và mở rộng. Washington đã cấp phép gia hạn hạn chế cho một tối hậu thư trước đó, nhưng từ chối rõ ràng yêu cầu của Iran về việc hoãn nhiều ngày để xem xét kỹ lưỡng đề xuất, điều mà Tehran cho là thể hiện thiện chí giả tạo.

Pakistan đã can thiệp vào tình hình như một trung gian tiềm năng, được cho là đã tổ chức các cuộc thảo luận có thể liên quan đến một nhóm ngoại giao rộng hơn gồm Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập trước khi có thể mở ra kênh đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran. Hình thức này vẫn còn mang tính chất suy đoán. Reza Pahlavi, con trai của vị vua cuối cùng của Iran đang sống lưu vong, đã lên tiếng phản đối bất kỳ thỏa thuận nào với chính phủ Iran hiện tại, gọi đó là một mối đe dọa cấu trúc lâu dài đối với an ninh Mỹ bất kể thỏa thuận nào có thể đạt được trên giấy tờ.

Thị trường đã bắt đầu cảm nhận rõ ràng áp lực này. Giá dầu tăng do bất ổn trong khi cổ phiếu giảm. Logic rất rõ ràng — bất kỳ gián đoạn hoặc đóng cửa nào của Eo biển Hormuz đều có thể đẩy giá năng lượng vào vùng mà các ngân hàng trung ương châu Âu và các nơi khác chưa sẵn sàng để hấp thụ, đặc biệt sau những tác động của lạm phát sau chiến tranh Nga-Ukraine.

Vấn đề cốt lõi là hai bên đang hoạt động dựa trên các khung lý luận hoàn toàn không tương thích. Mỹ muốn Iran đưa ra các nhượng bộ cụ thể, có thể kiểm chứng trước khi áp lực quân sự giảm xuống. Iran khăng khăng chỉ thảo luận về các điều khoản sau khi đạt được các mục tiêu chiến lược đã đề ra trong xung đột, mà họ vẫn chưa xác định rõ ràng để bất kỳ bên trung lập nào có thể kiểm chứng. Đó không phải là một khoảng cách đàm phán mà một tài liệu 15 điểm có thể thu hẹp. Đó là một cuộc đối đầu về triết lý về ai sẽ nhường bước trước.

Tình hình đang diễn biến nhanh và khả năng tính toán sai lệch của cả hai bên là rất nguy hiểm.