Gần đây có một diễn biến đáng chú ý trong tình hình Trung Đông. Quân đội Israel vào sáng thứ Năm đã tiến hành một cuộc không kích quy mô lớn trên chính thức gọi là "đợt không kích quy mô lớn" nhằm vào Tehran, điều này được xem là sự leo thang chưa từng có trong xung đột ngầm lâu dài giữa Israel và Iran.

Theo hình ảnh vệ tinh và nhiều nguồn tin quốc phòng xác nhận, các cuộc không kích nhằm vào nhiều mục tiêu tại Tehran, bao gồm các cơ sở nghiên cứu liên quan đến chương trình hạt nhân Iran, trung tâm chỉ huy của Lực lượng Cách mạng Hồi giáo, các cơ sở sản xuất drone, cùng kho chứa vũ khí ngoại ô thủ đô. Đây không phải là xung đột biên giới đơn thuần, mà là hành động quân sự trực tiếp nhất của Israel trên lãnh thổ Iran, về cơ bản đã thay đổi quy tắc chiến tranh giữa hai bên.

Để hiểu tại sao lần leo thang này xảy ra, cần xem lại bối cảnh phát triển trong những năm gần đây. Tháng 3 năm 2024, Iran đã tiến hành tấn công bằng drone vào tàu thương mại của Israel, tháng 6, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế tiết lộ Iran đã tăng tốc quá trình làm giàu urani, tháng 10, Hezbollah bắn rocket về phía miền Bắc Israel, và đến tháng 1 năm nay, các cơ quan tình báo của Israel đã cảnh báo về mối đe dọa sắp xảy ra. Những sự kiện này lần lượt tích tụ, cuối cùng dẫn đến cuộc hành động quân sự quy mô lớn này.

Các nhà phân tích quân sự nhận định, cuộc không kích lần này thể hiện năng lực khá tiên tiến của Israel. Để thực hiện các đòn chính xác trên không phận Tehran, cần vượt qua hệ thống phòng không mà Iran đã nhiều năm nhập khẩu từ Nga và Trung Quốc. Việc thành công cho thấy Israel sở hữu khả năng chiến tranh điện tử phức tạp, nắm bắt thông tin về các điểm yếu trong phòng thủ của Iran, cùng các nguồn lực tình báo hoạt động trong nội địa Iran. Sự chính xác này kết hợp giữa tín hiệu tình báo, nhân sự tình báo và giám sát vệ tinh, thể hiện sự thay đổi rõ rệt trong ưu thế quân sự của khu vực.

Phản ứng toàn cầu đối với cuộc không kích này khá thú vị. Mỹ đã đưa ra tuyên bố thận trọng, vừa bày tỏ lo ngại về việc leo thang khu vực, vừa công nhận quyền tự vệ của Israel. Người phát ngôn chính sách đối ngoại của EU kêu gọi các bên hạ nhiệt. Thổ Nhĩ Kỳ lên án trực tiếp và yêu cầu triệu tập cuộc họp khẩn của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Nga cảnh báo đây là "tiền lệ nguy hiểm", Trung Quốc thúc giục đối thoại. Trong khi đó, Ả Rập Saudi và UAE giữ im lặng về mặt công khai, nhưng đang tích cực ngoại giao ngầm. Điều này phản ánh lập trường phức tạp của các quốc gia về vấn đề này — không ai muốn tình hình hoàn toàn mất kiểm soát.

Vấn đề then chốt hiện nay là Tehran sẽ phản ứng như thế nào. Hầu hết các chuyên gia dự đoán Iran sẽ có phản ứng trả đũa dưới một hình thức nào đó, nhưng quy mô và thời điểm vẫn còn chưa rõ. Các lựa chọn khả thi bao gồm tấn công bằng tên lửa qua các lực lượng trung gian, tấn công mạng vào cơ sở hạ tầng của Israel, gây rối trên biển Persian Gulf, hoặc thúc đẩy hoạt động của chương trình hạt nhân. Tất cả đều có thể làm gia tăng căng thẳng khu vực.

Xét về lâu dài, hành động này có thể thúc đẩy quá trình tái cấu trúc khu vực hiện tại. Trong những năm gần đây, một số quốc gia Vùng Vịnh đã âm thầm phát triển quan hệ an ninh với Israel, chủ yếu để kiềm chế ảnh hưởng của Iran. Nhưng giờ đây, các mối quan hệ này đang đối mặt với áp lực công khai, đòi hỏi phải cân bằng ngoại giao cẩn trọng. Thị trường năng lượng toàn cầu cũng có những biến động, phản ánh lo ngại về khả năng gián đoạn tuyến đường vận chuyển qua Vịnh Persian. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã tổ chức cuộc họp khẩn, nhưng do lập trường của các thành viên thường trực, dự kiến sẽ rơi vào bế tắc ngoại giao.

Thành thật mà nói, việc Tehran bị tấn công trực tiếp lần này đánh dấu một bước ngoặt trong cấu trúc an ninh Trung Đông. Israel đã rõ ràng thể hiện sẵn sàng thực hiện hành động quân sự trực tiếp trên lãnh thổ Iran, điều này đã thay đổi quy tắc chơi của cả hai bên. Những ngày và tuần tới sẽ là thử thách cho các kênh ngoại giao, liên minh khu vực và các cơ chế phòng ngừa xung đột toàn cầu. Cuộc xung đột này không chỉ ảnh hưởng đến Trung Đông mà còn có thể gây ra phản ứng dây chuyền đối với an ninh và năng lượng toàn cầu.